ATATÜRK VE SANAT —- ALINTIDIR

ATATÜRK VE SANAT

Atatürk ve Sanat Tablosu - Atatürk Siyah Beyaz - Atatürk Tablosu

1920’DE BİR ASIR İLERDEYDİ

2020’DE BİR ASIR GERİDELER

Sanat | İşte Atatürk | Atatürk Hakkında Bilmek İstediğiniz Herşey

TBMM‘yi kurdu.

Sadece 16 gün sonra…

Asarı Atika Müdürlüğü kurulması talimatı verdi.

Daha “vatan” diyebileceğimiz bir toprağımızın kalıp kalmayacağı bile belli değilken, Kültür Varlıkları Müdürlüğü tarafından envanter çalışmasına başlanmasını, ören yerlerinin tespit edilmesini istedi.

Memleketi “kültür” üzerine inşa etmek istiyordu.

Kültür yoksa kültür kökleştirilmezse, içselleşmezse, savaşı kazansak bile ayakta kalabilmenin mümkün olmadığını düşünüyordu.

“Kan deryası” olarak nitelendirdiği Sakarya Savaşı olanca şiddetiyle devam ederken, işgal kuvvetleri Ankara’nın burnunun dibine kadar yaklaşmışken, top sesleri şehirden duyulurken, Meclis’in Kayseri’ye taşınma ihtimali varken, akıbetimiz belirsizken…

“Eti Müzesi” kurulması için talimat verdi!

Kurtuluş Savaşı kazanıldı.

Cumhuriyet ilan edildi.

Anadolu Medeniyetleri Müzesi | Gezimanya

“Eti Müzesi” olarak ortaya koyduğu fikir, Anadolu Medeniyetleri Müzesi olarak hayata geçirildi.

Topkapı Sarayı’nı müze yaptı.

2018'de en çok ziyaret edilen müze Topkapı Sarayı oldu

Efes antik kentini müze yaptı.

Efes Antik Kenti bir asırdır turist ağırlıyor - Egeli Sabah Haberleri

Bergama antik kentini müze yaptı.

Bergama Antik Kenti (2016) - YouTube

1921-1936 yılları arasında…

Ankara Arkeoloji Müzesinin,

Ankara Etnografya Müzesinin,

Ankara Etnografya Müzesi - Vikipedi

Konya Mevlana Müzesinin,

Konya Turizm Rehberi: Hz. Mevlânâ Türbesi Konya Mevlana Müzesi

İzmir, Diyarbakır, Antalya, Sivas, Adana, Edirne, Kayseri, Tokat, Kütahya, Samsun, Van, Alanya, İznik, Silifke, Manisa, Amasya, Bursa, Afyon, Denizli, Isparta, Niğde, Kırşehir, Sinop ve Çanakkale Müzelerinin açılmasını sağladı.

15 yılda 30 müze açtırdı.

Hitit ve Asianik Araştırmalar Derneği tarafından Fransa’da yayınlanan Hitit dergisinin sponsoruydu.

Atatürk'ün Sponsor Olduğu Fransız "Hitit - Arkeoloji" Dergisi ...

Fransız tarih ve arkeoloji profesörleri tarafından yayına hazırlanan derginin künyesinde “Gazi Mustafa Kemal’in himayesinde yayınlanmaktadır” ibaresi yer alıyordu.

Arkeolojik kazıları başlattı.

Alacahöyük…

Anadolu'da medeniyetin beşiği : Alacahöyük - Seyahat Haberleri

Mustafa Kemal’in talimatıyla “ilk milli arkeolojik kazı” oldu.

Defalarca uğradı, kazı alanını gezdi, buluntuları inceledi.

Ankara’nın simgesi olan Güneş Kursu 1935 yılında bulundu.

Hititler, Hattiler ve Güneş Kursları Sembolü- Antik Tarih

Duyar duymaz derhal Alacahöyük‘e geldi, heyecanı ve mutluluğu gözlerinden okunuyordu.

1924’te sırf bu iş için İzmir’e gitti, Efes antik kenti’ni gezdi.

Bergama antik kenti’ni gezdi.

Vahdettin’le Almanya seyahatinde, Türkiye’den götürülen Zeus Sunağı‘nı incelemişti, o gün neler hissettiğini, üzüntüsünü Bergama’da anlattı.

Bergama Zeus Sunağı - Vikipedi

(1917 yılında Vahdettin henüz veliahtken Almanya’ya gitmişti, heyetinde Anafartalar Kahramanı Mustafa Kemal de vardı.

10 gün Berlin’de kaldılar.

Şehri dolaşırlarken Kaiser Friedrich Müzesi’ne de uğradılar.

Pergamon Müzesi’nin inşaatı henüz bitmemişti, Zeus Sunağı bugün Bode Müzesi olarak tanınan Kaiser Friedrich Müzesi‘nde sergileniyordu.

File:Berlin, Mitte, Berlin - Kaiser-Friedrich-Museum mit Denkmal ...

Tam olarak sığmadığı için bir bölümü yerleştirilmişti, bütünüyle sergilemek için Pergamon Müzesi’ni yapıyorlardı.

35 metre genişliğinde, 33 metre derinliğinde, 15 metre yüksekliğindeki devasa mermer sunak, arkeolojik sömürgeciliğin farkında bile olmayan Abdülhamit’in verdiği özel izinle kaçırılmıştı.

Bergama Akropolü’nden adeta çiçek gibi koparılmış, parça parça sandıklara yüklenmiş, yüzlerce mandanın çektiği kağnı filosuyla Dikili’ye taşınmış, savaş gemisiyle Almanya’ya götürülmüştü.

Abdülhamit’in hatasını, kardeşi Vahdettin çaresizlikle seyrediyordu…

Mustafa Kemal o günü hep sızıyla hatırlayacaktı, “büyüleyici ama kahrediciydi” diyordu.)

Antalya’ya her gidişinde Aspendos‘u gezdi.

Aspendos Antik Kenti'ne Nasıl Gidilir? |Hellovillam

Hasankeyf‘in yüzey araştırması 1932 yılında Mustafa Kemal’in talimatıyla başlatıldı.

Hasankeyf - Vikipedi

1933’te ilk kazması vurulan Truva kazılarını, elde edilen bulguların korunmasını, bizzat takip ediyordu.

Troya - Vikipedi

9 Eylül 1922’de işgalciler denize dökülürken, İzmir cayır cayır yanarken, Sardes antik kentine ait buluntular çalınmıştı.

Seferadların beşiği: Sardes Antik Kenti haberi - Arkeolojik Haber ...

Çünkü…

Manisa Salihli’deki Sardes antik kenti Osmanlı döneminde Amerikalılar tarafından kazılıyordu. Buluntular İzmir’e taşınmış, bugünkü İzmir Atatürk Lisesi’nin depolarına yerleştirilmişti.

İzmir cayır cayır yanarken Amerikan Konsolosluğu fırsat bu fırsat diye düşünmüş, Sardes buluntularını 56 sandığa yerleştirerek, New York’a göndermişti; Metropolitan Müzesi‘ne teslim edilmişti.

Kelimenin tam manasıyla yangından mal kaçırılmıştı!

Mustafa Kemal bunu asla unutmadı.

Cumhuriyet ilan edilir edilmez son derece sert bir dille diplomasi başlattı.

53 sandık dolusu eserimizi 1924 yılında geri aldı.

Üç sandık hakkında “biz de bulamıyoruz, kayıp” filan demişlerdi ama hiç olmazsa gerisi kurtulmuştu.

1933 yılında Üniversite Yasası hazırlanıyordu.

Mustafa Özcan Ültanır03-11-2017-Medrese-universiterinden-arastirma ...

Taslakta yer almıyordu, bizzat yazdırdı, “Arkeoloji Enstitüsü’nü monte ettirdi.

Dikkatle okumanızı rica ediyorum…

“Tabiatın esrar dolu sinesine her gün daha çok girmekte olan insan zekası, realiteye kavuşmak için, insanlık tarihini aydınlatacak ilimler bulmuştur. Arkeoloji işte o ilimlerin başında gelir.

Tarih, bu ilimlerin bulduğu belgelere dayandıkça temelli olur.

Bizim topraklarımızdaki tarih belgelerimizin her bir parçası, bizim kültürümüzün aynasıdır” diyordu.

Atatürk - Ne Mutlu Türküm Diyene! - YouTube

“Ne Mutlu Türküm Diyene” kavramının, kökeni buydu…

Irk, din, dil, hatta zaman farkı gözetmeden, bu topraklarda var olan, bizden’di.

Nazi zulmünden kaçan Alman bilim insanlarına kucak açarak, “Çiviyazıları Bilimi”nin Türkiye’de öğrenilmesini sağladı.

Çivi Yazısını kim buldu - İlk Kim Buldu - ilk kim icat etti

Yüzyıllardır el sürülmeden duran Sümer tabletlerinin bilim dünyasına sunulmasını sağladı.

Üniversitede Sümeroloji bölümü açılmasını sağladı.

Sümeroloji adını Mustafa Kemal koydu.

Türkiye’nin ilk güzel sanatlar müzesini 1937 yılında Dolmabahçe Sarayı’nın Veliaht Dairesi’nde kurdurdu, bizzat açtı.

Osman Hamdi Bey'in 27 Tonluk Mezarı: Sidemara

Osman Hamdi Bey, Şeker Ahmet Paşa, Hüseyin Avni Lifij, İbrahim Çallı, Nazmi Ziya, Hikmet Onat, Ayvazovski, Pierre Bonnard ve Maurice Utrillo‘nun eserleri sergileniyordu.

“Bir millet ki resim yapmaz, heykel yapmaz, itiraf etmeli ki, o milletin ilerleme yolunda yeri yoktur” diyordu.

Sanatçıları onore etmekle yetinmiyor, maddi açıdan desteklenmesi için tüm devlet kurumlarının bütçe ayırmasını istiyordu.

Atatürk, Sanat, Sanatçı ve Resim | İşte Atatürk | Atatürk Hakkında ...

1935…

Osman Hamdi Bey’in öğrencisi, Fikret Mualla‘nın hocası olan Şevket Dağ sergi açmıştı.

Şevket Dağ - Vikipedi

Son gün Mustafa Kemal geldi.

Hangilerinin satıldığını sordu.

Maalesef tabloların hiçbirine alıcı çıkmamıştı.

“Serginizi görmeye Milli Eğitim Bakanı, Milli Savunma Bakanı, Başbakan gelmedi mi?” diye sordu.

Hepsi gelmişti.

ŞEVKET DAĞ | Kültür Portalı

Genel sekreteri Hasan Rıza’ya döndü.

“Bu kadar bakan içinde bir gören olmamış demek ki…

Biz bu şaheserleri Çankaya’ya götürelim de daha yakından seyredelim” dedi.

Kendi parasıyla satın aldı.

İslam Medeniyetinde Hat, Tezhip, Ebru ve Minyatür Sanatları - Din ...

Hat, Tezhip, Minyatür, Ebru gibi geleneksel sanatlarımızın yaşlanan ustalarıyla birlikte yok olmasını önlemek istiyordu.

Bu amaçla, Kız Enstitülerinde, erkek sanat okullarında ders olarak okutulmasını sağladı, geçmişten geleceğe aktarılmasını sağladı.

Başkent’te inşa edilen yeni kamu binalarında, mutlaka çini, vitray, taş süsleme sanatlarından örnekler kullanılmasını istiyordu.

Mozaik Sanatı Örnekleri | | Seramik ve Çini Sanatı | Mozaic sanatı ...

Afet İnan’ın aktardığına göre, Kızkulesi’ne Fatih Sultan Mehmet‘in heykelini yaptırmayı tasarlıyordu. Kızkulesi’nin yanından ne zaman geçse, orada böyle bir abide görmek istediğini söylüyordu.

Bir Kızkulesi Öyküsü ( Sesli Anlatım ) - YouTube

Mimar Sinan hayranıydı.

Türk Tarih Kurumu’na talimat verdi.

Bilimsel araştırma yapılmasını, Mimar Sinan’ın vücut ve yüz hatlarına en uygun heykelinin ortaya çıkarılmasını istedi.

Süleymaniye Külliyesindeki mezarı açıldı.

Kafatasından ve kemiklerinden ölçüm yapıldı, boyu tespit edildi.

Mimar Sinan Anıtı Ankara | Kim Kimdir? Biyografi Bankası

Kayseri‘de dünyaya geldiği Ağırnas köyüne gidildi.

O yörede doğup büyüyen yurttaşların karakteristik fotoğrafları çekildi.

Mimar Sinan’a dair nesilden nesile aktarılan menkıbeler toplandı.

Bu araştırmalar çerçevesinde, Sinan’ın yüzünü sembolize eden bir madalyon hazırlandı, Mustafa Kemal’e sunuldu, onay alındı.

Bugün Türkiye’nin dört bir yanında bulunan Mimar Sinan heykellerinin tamamı, işte o madalyondan türetildi.

Kanuni Sultan Süleyman Heykeli - Trabzon | Heykel, Fotoğraf, Sultan

Mimar Sinan’ın yanısıra Kanuni Sultan Süleyman‘ın Barbaros Hayrettin‘in ve İbni Sina’nın heykellerinin yapılmasını istemişti.

Tıp Fakültesi'ne İbn-i Sina'nın heykeli dikildi

Beşiktaş’taki Barbaros Anıtı mesela, 1944’te İsmet İnönü tarafından açıldı.

Barbaros Hayreddin Paşa Türbesi ve Anıtı - Özhan Öztürk Makaleleri

O anıtın yapımına Mustafa Kemal’in sağlığında başlanmıştı.

Sanat | İşte Atatürk | Atatürk Hakkında Bilmek İstediğiniz Herşey

1924…

Topkapı Sarayı’nı geziyordu.

Hırkai Saadet Dairesi’nde kutsal emanetler bölümüne geldi.

Sancakı Şerif‘i görmek istedi.

Nermin Taylan: SANCAK-I ŞERİF

Sandığından çıkarıp, masaya serdiler.

Herkes büyülenmiş gibi bakarken, Mustafa Kemal sert bir ifadeyle, “Sancakı Şerif bu değil, aslı nerede, aslını getirin” dedi.

Topkapı Sarayı Sancak-ı Şerif'in Konulduğu Yer | Fotoğraf, Şerif ...

Topkapı’ya adeta bomba düşmüş gibi oldu.

Panik yaşandı, kısa süre sonra vaziyet anlaşıldı.

Siyah renkli orijinal Sancakı Şerif çürümüş parçalanmıştı, onun yerine yeşil renkli Sancakı Şerif dikmişlerdi!

Atatürk ve Sanat

Lime lime olmuş orijinal sancak, sandığın dibinde torbadaydı.

Mustafa Kemal’i özellikle “tarih” konusunda kandırabilmek mümkün değildi; kulaktan dolma değil, daima somut bilgi sahibiydi.

1931…

Türkiye’nin “milli” adını taşıyan ilk kütüphanesi için, İzmir Milli Kütüphanesi için arsa tahsis ettirdi.

Bina yapılması için bütçe tahsis ettirdi.

İnşaat halindeyken iki defa bizzat denetledi.

29 Ekim 1933’te Cumhuriyet’in onuncu yıldönümünde açılmasını sağladı.

İzmir Milli Kütüphane - Tarihçesi

1934…

Türkiye’ye ziyarete gelen İran Şahı’nı İzmir’e götürdü, İzmir Milli Kütüphanesi‘ni gezdirdi.

Mustafa Kemal Atatürk İran Şahı Pehlevi ile birlikte, İzmir ...

Dünya tarihinde misafir devlet başkanını kütüphaneye gezmeye götüren ilk ve tek devlet başkanıydı!

Ankara’nın ilk orkestrasını kurdu.

1923…

Zeki Üngör, Makamı Hilafet Filarmoni Mızıkası’nda başkemancıydı.

Henüz hilafet kaldırılmamıştı.

Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası - Vikipedi

Mustafa Kemal mektup yazdı, Ankara’ya çağırdı.

“Artık beraber çalışacağız” dedi.

Zeki Üngör liste yaptı; piyanist Sadir, viyolonist Halim ve Nedim, flütist Kadri’yi Ankara’ya getirdi. Başkent’in ilk orkestrası Çankaya Köşkü’nde Mustafa Kemal’e konser verdi.

Bu tadımlıktı…

Bilahare, 85 kişilik orkestra kuruldu.

Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Konser Salonu - Vikipedi

Osmanlı Bankası‘nın tren istasyonundaki ambarına yerleştiler.

Halka açık senfoni konserlerine bu ambarda hazırlandılar.

Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası‘nın nüvesini oluşturdular.

Atatürk'ün Sanata & Sanatçıya Verdiği Önem

Şahane dans ederdi.

1935…

Sovyetlerin en ünlü opera ve bale sanatçıları, efsane besteci Dmitri Şostakoviç liderliğinde Türkiye’ye geldi.

Beş hafta kaldılar, İstanbul, Ankara ve İzmir’de 23 konser verdiler.

Mustafa Kemal tarafından bu turneye öylesine önem veriliyordu ki, Sovyet sanatçılara bakanlarımızın makam otomobilleri tahsis edilmişti.

Lev Oborin, Nikita Magarof, David Oistrakh, Lev Steinberg, Valeriya Barsova, Maria Maksakova, Aleksandr Pirogov, Ivan Zhadan, Penteleimon Nortsov, Natalia Dudinskaya, Asaf Messerer…

Turnenin sonunda konuk sanatçılar onuruna Ankara’da balo tertiplendi.

Ünlü Sovyet Bale Sanatçısı Messerer'in kaleminden Atatürk: 'Valste ...

Mustafa Kemal, Bolşoy‘un sopranosu Maria Maksakova‘yı dansa kaldırdı, vals yaptı.

Saat 22’de başlayan balo, sabah 7’ye kadar sürdü!

Türkiye hatıralarını kaleme alan Sovyet sanatçılar şu ortak yorumda buluşmuştu: “Mustafa Kemal çok etkileyici dans ediyor.”

Tiyatronun hamisiydi.

Gölge oyunu ve kukla tiyatrosunun yaşatılması için çaba harcıyordu.

Geleneksel Türk Tiyatrosu: Kukla, Ortaoyunu, Meddah, Karagöz ve ...

Gölge oyunu ve kukla için “Türk’ün canlı sineması” diyordu.

Sinema perdesine bakıyor…

Küresel propaganda gücünü görüyordu.

Türkiye'de Sinemanın İlk Yılları ve Mustafa Kemal Atatürk - Haberler ...

Henüz 1920’de şunları söylemişti:

“Sinema öyle bir keşiftir ki, gün gelecek, dünya medeniyetinin veçhesini, barutun, elektriğin, kıtaların keşfinden daha çok değiştireceği görülecektir.

Sinema, dünyanın en uzak uçlarında oturan insanların birbirlerini tanımalarını, sevmelerini temin edecektir.

Sinema, insanların arasındaki görüş ve görünüş farklarını silecektir.

Sinemaya layık olduğu ehemmiyeti vermeliyiz.”

Sinemayı Harf Devrimi’nin yaygınlaşması için kullandı.

Sessiz filmlerdeki alt yazılar İngilizce veya Arapça’ydı.

MetroGoldwyn, Paramount, Kemal Film, Majik Film, Opera Film, İris film gibi sinema tüccarlarıyla temas kuruldu, maliyeti Milli Eğitim Bakanlığı tarafından karşılandı, alt yazılar Türk alfabesine çevrildi.

1923…

İzmir İkiçeşmelik‘te Ankara Sineması vardı.

İkiçeşmelik Sineması'nda unutulmaz bir anı - Orhan Beşikçi

Türkiye’nin ilk sinemacısı Cemil Filmer işletiyordu.

Mustafa Kemal, eşi Latife’yle birlikte geldi, locaya oturdular.

Salona baktı, hınca hınç doluydu, herkes erkekti.

“Cemil neden hiç kadın yok?” diye sordu.

Elbette biliyordu aslında…

“Paşam kadınlara yalnız salı günleri sinema gösteriyoruz” cevabını duyar duymaz, yaverine döndü, “salonun yarısını boşaltın, bizi karşılamak için dışarda biriken kadınları davet edin” dedi.

Kadınlar alkışlayarak ve ağlayarak salonu doldurdu.

Koridorlar bile tıklım tıklım kadın oldu.

Hep birlikte “Şarlo İdama Mahkum” filmini seyrettiler.

Atatürk'ün Severek İzlediği 4 Film - YouTube

Milattı…

Kadın-erkek bir arada, tarihimizde ilk kez işte böyle film izledi.

1930…

Ayasofya bugün anlattıkları gibi aslında cami olarak kullanılmıyordu.

AYASOFYA CAMİİ - TDV İslâm Ansiklopedisi

Harabeyi andırıyordu, perişan durumdaydı.

Avlusu kahvehane olarak işletiliyordu.

Restore ettirdi.

1934’te müze yaptı.

Ayasofya'nın Eski Fotoğrafları (23 Adet) - Tarih Kurdu

(“Din, Allah ile kul arasındaki bağdır, softa sınıfının din simsarlığına asla müsaade edilmemelidir, dinden maddi menfaat temin edenler tiksinti verici kimselerdir” diyordu.)

Memleketi “kültür” üzerine inşa etmek istiyordu.

Kültür yoksa kültür kökleştirilmezse, içselleşmezse, savaşı kazansak bile ayakta kalabilmenin mümkün olmadığını düşünüyordu.

E bakıyoruz bugün…

Temelleri kültür üzerine oturtulan pırıl pırıl Türkiye Cumhuriyeti’ni, yetiştikleri merdiven altı tarikat eğitimiyle, ruhunda ot bitmeyen bedevi çölüne çevirmeye çalışanları ibretle seyrediyoruz.

Mustafa Kemal Atatürk’ün ne kadar vizyoner, ne kadar haklı olduğunu bir kez daha görüyoruz.

304 en iyi Atatürk görüntüsü | Tarih, Fotoğraf, Nadide fotoğraflar

YILMAZ ÖZDİL

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s