BAHÇESARAY —– ALINTIDIR

BAHÇESARAY

bahçesaray ile ilgili görsel sonucu

Giray…

Kırım Hanı‘ydı.

kırım hanı giray han ile ilgili görsel sonucu

Haremine Leh asıllı bir cariye geldi.

Etrafına ışık saçan bir güzelliği vardı.

Adı, Maria‘ydı.

Dilara olarak değiştirildi.

Giray, görür görmez sırılsıklam aşık olmuştu, aklını başından almıştı.

Çok mutluydular.

Ama maalesef, Dilara hastalandı.

Giray çaresizdi.

Sevdiği kadın gözlerinin önünde eriyip gitti, kollarında son nefesini verdi.

Gel gör ki, sarayın duvarlarından fısıltılar yükseliyordu…

Ölüm değil, cinayetti.

Haremdeki bütün cariyelerin bildiği hazin gerçek, matem yaşayan Giray’ın kulağına kadar geldi.

Meğer, Giray’ın eski gözdesi Zarema, geri plana atılmayı hazmedememiş, kıskançlık kriziyle Dilara‘yı zehirlemişti.

Giray çılgına döndü, Zarema‘yı öldürdü.

Ama, ruhu huzur bulmuyordu.

Kederi öylesine derindi ki, Dilara’yı ölümsüzleştirmek istedi.

“Dünyanın en iyi taş ustasını bulun bana” dedi.

İran’dan Ömer Ustayı getirdiler.

Giray yıkılmış bir ses tonuyla ne istediğini söyledi…

“Bana öyle bir çeşme yap ki, dünya durdukça o çeşme de benim gibi ağlasın” dedi.

Ömer Usta kolları sıvadı.

KIRIM hanı giray ın bahçesaray da yaptırdığı çeşme ile ilgili görsel sonucu

Trajik aşk hikayesini mermere nakşetti.

Alt alta sıralanan gözyaşı hazneleri yaptı.

Damlaya damlaya dolunca, taşıyor, bir alttaki hazneyi damlaya damlaya doldurmaya başlıyordu.

Öylesine hesaplı bir akustik yaratmıştı ki, mermerin yüzeyinde gözyaşı gibi süzülen damlalar, çeşmenin en altındaki hazneye çarptığında, adeta hıçkırık sesi oluşuyordu.

Çeşmenin en üstüne ise, daima taze çiçekler bırakılsın diye zarif bir yuva yapmıştı.

Ömrünün sonuna kadar o yuvaya taze çiçekler bırakan Giray, ruhundaki yırtılmayı tamir edemedi, toprak oldu gitti.

van bahçesaray ilçesi harita ile ilgili görsel sonucu

Çeşme onun yerine ağlamaya devam etti.

Yıllar yıllar yıllar geçti…

Efsane şair Puşkin sürgün edildi, Kırım’a geldi.

Kendisi de çaresiz bir aşk acısı yaşadığı için “çeşme”nin hikayesinden müthiş etkilendi.

İki yüz yıl önce, 1823’te oturdu, yazdı…

Ah!

Onu, yaşarken mezarına ne koydu?

Bu ümitsiz esirliğin kaygısı mı…

Hastalık mı, yoksa keder mi?

O bu dünyayı tez terk etti

Hansaray hüzünlenip, bomboş kaldı

Giray yine gitti onu bırakıp, tümen tümen askerleriyle, yad illere

Yad illere yola çıktı, sefer başlatıp yine

O, şiddetli, kasırga savaşlarda

Küskün şekilde at oynatmakta

Lakin, Han’ın yüreğinde başka türlü duyguların alevleri gizlice yanmakta

Çevresine şaşkın şaşkın bakmakta

Bir şeyden korkar gibi benzi atarken, kendi başına söylenir ara sıra

Gözyaşını durmadan akıtmakta

Ah aşk çeşmesi

Ah hüzün çeşmesi

Dinlerdim taş dudaklarından hikayeyi

Ah, uzaktır acı ve mutluluğun parçaları

Fakat Maria’dan hiç söz çıkmadı

van bahçesaray ilçesi harita ile ilgili görsel sonucu

İki yüz yıl sonra bile, bugün hala dünyanın en şöhretli şiirlerinden biri olan bu dizelerine “Bahchisarayskiy Fontan” adını vermişti.

“Bahçesaray Çeşmesi” yani.

Bahçesaray…

Kırım Hanlığı’nın başkentiydi.

bahçesaray kırım harita ile ilgili görsel sonucu

Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilmiş, 300 yıl boyunca kendi han’larının idaresinde, Osmanlı toprağı olmuştu.

Kırım Hanlığı…

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı’nın forsunda yer alan Altınordu Devleti’nin mirasçısıydı.

Büyüleyici doğal güzelliğe, tarıma elverişli subtropikal iklime, ticari zenginliğe ve hepsinden değerlisi stratejik öneme sahipti.

kırım hanlığı haritası ile ilgili görsel sonucu

Maalesef, Kırım’ı kaybettik.

Kırım Hanlığı, Çarlık Rusya’sı tarafından ortadan kaldırıldı.

Hanedan sürgüne gönderildi.

Kitlesel göçler yaşandı.

Kırım Tatar halkı, kafileler halinde Osmanlı topraklarına geldi.

Puşkin’in şiiri Rusya’da öylesine derin izler bırakmıştı ki…

Kırım’ı istila ettiklerinde, şehirlerin-ilçelerin-köylerin Türkçe isimlerini Rusça isimlerle değiştirdiler, Puşkin’e saygılarından ötürü Bahçesaray’a dokunmadılar.

Bahçesaray, Türkçe haliyle, Bahçesaray olarak kaldı.

Çeşme’nin yanına da Puşkin’in büstünü yerleştirdiler.

1780’lerde başlayan Kırım göçü, dalgalar halinde 1920’lere kadar devam etti.

İki milyona yakın kardeşimiz Anadolu’ya geldi.

kırım göçmenleri ile ilgili görsel sonucu

Edirne’den Eskişehir’e, Ankara’dan Adana’ya köyler kurdular, Türkiye’nin bütün coğrafyasına harman oldular.

Kırım Bahçesaray’dan Doğu Anadolu’ya göçedenler, kendileriyle beraber başkentlerinin adını da getirdiler.

Köy kurdukları yere “Bahçesaray” adını verdiler.

Evet…

O zamanlar Siirt Pervari’ye bağlı küçücük bir köy olan, bugün Van’ın 16 bin nüfuslu ilçesi Bahçesaray, Kırım Tatarları tarafından kuruldu.

kırım göçmenleri ile ilgili görsel sonucu

Hal böyleyken…

Ukrayna ordusunun ihtiyaçlarını karşılamak üzere 200 milyon lira vereceğimiz açıklandı.

Asrın liderimiz Ukrayna’ya gitti, Ukrayna’nın asli unsurları olan Kırım Tatarlarının durumunu yakından takip ettiklerini filan söyledi.

İki gün sonra…

bahçesaray van ile ilgili görsel sonucu

Türkiye’nin asli unsurları olan Kırım Tatarlarının kurduğu Bahçesaray‘ı yakından takip etmediğimiz için, yine yine yine çığ faciası yaşandı.

200 milyon lirayı Ukrayna ordusuna falan vermek yerine, kendi memleketimizin ihtiyaçlarına harcamadığımız için, 41 vatandaşımızı daha kaybettik.

Bilmiyorum artık, bu sahipsiz memleketin insanları olarak, dünya durdukça hatırlanması için, bir gözyaşı çeşmesi de biz mi yaptırsak acaba…

bahçesaray van ile ilgili görsel sonucu

Ah!

Bizi yaşarken mezarımıza kim koydu?

Ümitsiz esirliğin kaygısı mı…

Hastalık mı, keder mi…

Yoksa her faciada söyleyip sıyrıldıkları gibi, kader mi?

Ah hüzün çeşmesi!

Anlat taş dudaklarından talihsiz hikayemizi…

Yılmaz Özdil

bahçesaray çeşmesi balesi afişi ile ilgili görsel sonucu

BAHÇESARAY

bahçesaray yolu ile ilgili görsel sonucu

Gazete haberlerinden “Yolu kardan ilk kapanan ve 8 ay sonra en geç açılan yer” olarak bildiğimiz Bahçesaray’a ilk kez 70’li yıllarda, TRT’de çalışırken gitmiştim.

3 bin rakımlı tepelerden döne döne inilen, uçurumlarla dolu yoldaki bir düzlükte durduk.

Çünkü aşağılarda, yolun bittiği yerde, bir benzerine rastlamadığımız güzelliklerle dolu, daracık bir vadi uzanıyordu.

Rengarenk çiçeklerin gelinlik kızlar gibi süslediği vadideki minicik bahçeler, Bahçesaray‘a ulaştığımızı müjdeliyordu.

bahçesaray yolu ile ilgili görsel sonucu

Hiç unutmuyorum, yerleşim merkezine 2 kilometre kadar uzaklıkta, sonradan adının Müküs Çayı olduğunu öğreneceğimiz bir su, dağları yararak çıkıyor, arada bir kesildikten sonra tekrar güm diye bir patlamayla dev delikten fışkırıyor, kasabanın içinden hızla akıp aşağılara, Dicle Nehri ile buluşmaya koşuyordu.

Bahçesaray o yıllarda köy irisi bir kasabaydı.

bahçesaray van ile ilgili görsel sonucu

Muhtarı da son derece konuksever ve müthiş esprili kişiliğe sahip Naci Orhan adlı yurttaşımızdı.

Kamerayı kurduk ve muhtarla röportajımıza başladık:

-Naci Bey, yolunuz 7-8 ay kar nedeniyle kapalı kalıyormuş.

Bu süre içinde ne yiyor, nasıl besleniyorsunuz?

bahçesaray van ile ilgili görsel sonucu

“Yolda gelirken gördüğünüz bahçelerimizde sebze ve meyvelerimizi yetiştirip kuruturuz.

Kışın onları tüketiriz…”

-Sağlık ocağınızın bulunduğunu ama doktorların çetin doğa koşulları nedeniyle buraya gelmek istemediklerini duyduk, doğru mu?

“Doğrudur.

Bakın size bir olay anlatayım: Henüz 10 yaşındaki bir çocuğumuz ceviz kütüklerinin taşındığı üstü açık bir arabaya binmiş.

Araba yolda yuvarlanınca, çocuğun karnına bir metal parçası saplanmış ve yırtmış.

Bütün bağırsakları dışarı çıkmış.

Hemşire elini sürmeye korktu.

Mevsim kış, kar kıyamet, yol kapalı.

Çocuk ölüyor.

Ben sağlık ocağına gelen ama doktor bulunmadığı için hiç açılmamış bir sandıktaki alet edevatı çıkardım.

Kaynatarak dezenfekte ettim ve bağırsakları içine yerleştirdikten sonra karnını diktim.

Hastayı bandajladık, sarıp sarmaladık ve kızağa koyarak kar, tipi altında 100 kilometre öteye Van’daki hastaneye yetiştirdik.

Bu çocuk şimdi kocaman adam oldu.

Maşallah sağlıklı biçimde yaşıyor.

Milli Eğitim’de şef olarak çalışıyor!..”

van bahçesaray ilçesi ile ilgili görsel sonucu

-Peki, yolların kardan kapalı olduğu dönemde diğer hastalarınızı nasıl tedavi ediyorsunuz?

“Edemiyoruz!

Biri hastalandığında başında toplanıyoruz, bir bakıyoruz ölüyor!

Hangi hastalıktan ölüyor, nasıl bir derdi var bilemiyoruz!

Hasta da bilmiyor, yakını da bilmiyor!

Ama biraz yaşam umudu gördüğümüzde ‘ambulans’ adını verdiğimiz kızağımıza koyuyor ve karlı dağları aşarak, hastaneye yetiştirmeye çalışıyoruz.

Çoğu yolda ölüyor.

Dayananlar da hastaneye vardıklarında zaten hastalığı yenmiş oluyorlar!..”

van bahçesaray ilçesi ile ilgili görsel sonucu

(O yıllarda helikopter ambulanslar ve kar motorları yoktu.

Askeri helikopterler de kötü hava koşullarında uçuş yapamıyorlardı-UD)

Bu röportaj tek kanaldan siyah beyaz yayın yapan TRT televizyonunda ekrana gelince Türkiye, Bahçesaray gerçeğiyle yüzleşti.

Hırsızlık olayları yaşanmadığından dükkanların kapandıktan sonra kilitlenmediği, çaresizlik ve unutulmuşluk içindeki konuksever insanlar diyarı Bahçesaray‘ı çok sevdim.

van bahçesaray ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Hatta bir ara kardan yolun kapalı olduğu 8 ay boyunca Bahçesaray‘da yaşayıp bir belgesel yapmayı bile düşündüm.

Ancak haftalık programlarım nedeniyle TRT yönetiminden gereken onayı alamadım.

Ama kardan 1 hafta boyunca mahsur kaldığımız bir yolculuk sırasında, çetin doğa koşullarının yaşattığı sıkıntılarla ilgili küçük bir belgesel yapma imkanını buldum.

ANAP’lı yıllarda Bahçesaray‘ın idari yapısı değişti ve ilçe oldu.

Naci Orhan, belediye başkanı seçildi.

naci orhan bahçesaray ile ilgili görsel sonucu

Ancak belediyesinde araç gereç yoktu.

Zar zor temin edilen iki yükleyici, bir taşıyıcı, iki de kazıcıyı da sel felaketinde Müküs Çayı alıp götürmüştü.

van bahçesaray ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Öyle ki enkazları dahi bulunmamıştı!

Çünkü kazıcılar iki kazma, yükleyiciler iki kürek, taşıyıcı da el arabasından ibaretti!..

Bunu üzerine dönemin Şişli Belediye Başkanı, değerli sanatçımız Fatma Girik ile Bahçesaray Belediye Başkanı Naci Orhan’ı stüdyoda buluşturdum.

Fatma Girik anlatılanları yaşlı gözlerle dinledi ve acil yardım sözü verdi.

Nitekim canlı yayının ardından belediyesinin envanterindeki bazı ekipmanları felaketzede ilçeye gönderdi.

van bahçesaray ilçesi ile ilgili görsel sonucu

70’li yıllardan başlayarak ekranlarda sürekli olarak anlattığım Bahçesaray‘ın çaresizliği, Türkiye siyasetinin gördüğü en değerli ve dürüst isimlerden biri olan merhum Adnan Kahveci’yi de çok etkilemişti.

O da ilçenin dünya ile bağlantısını sağlayan iletişim (telefon) ve internet altyapısının oluşumunda büyük gayretler sergiledi.

Ayrıca belediyeyi araç gereç yönünden takviye ettirmekle yetinmedi, 1986 yazında kendisinin kullandığı özel aracıyla Bahçesaray‘a kadar gitti.

AKP döneminde Naci Orhan, bu partiye geçerek belediye başkanlığına devam etti.

Toplam 6 dönem seçildikten sonra siyaseti bıraktı.

Kızı Gülşen Orhan ise AKP’den iki dönem Van milletvekilliği yaptı.

Halen Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanlığı görevini sürdürüyor.

gülşen orhan ile ilgili görsel sonucu

Bahçesaray‘a ilk gidişimin üzerinden uzun yıllar, neredeyse yarım asır gibi bir zaman geçti.

Ama sık sık çığdan ölümlerin yaşandığı, dozer ve greyder sürücülerinin yolu açarken yuvarlanıp şehit oldukları Bahçesaray- Van yolunun 8 ay boyunca kar nedeniyle kapalı kalma gerçeği değişmedi.

Haklarını teslim edelim; Gerek Naci Orhan gerekse kızının büyük gayretleri ile son dönemde Van-Bahçesaray yolu elden geçirildi ve çığ felaketinin yaşandığı 33’üncü kilometreye çok yakın bir geçide Türkiye’nin ilk prefabrik çığ tüneli inşa edildi.

 türkiye'nin ilk prefabrik çığ tüneli ile ilgili görsel sonucu

Ancak gerek kısalığı, gerekse 9 kilometre uzunluğundaki çığ tünelleriyle Bahçesaray-Gevaş arasını 29 kilometreye indirerek yolcuları çığ riskinden kurtaracak yolun yapımına bir türlü başlanamadı.

Oysa Gülşen Orhan, 2018’de medyaya yaptığı açıklamayla projenin Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından imzalandığı ve en kısa sürede hayata geçirileceği müjdesini vermişti.

Eğer bu yol yapılabilmiş, çığ tünelleri inşa edilebilmiş olsaydı, bugün 41 canımızın ardından ağlamayacaktık.

Yaşanılan felaketin ve acı kayıpların asıl nedeni budur!..

Bahçesaray’ın makus (kötü) talihi yarım asır boyunca değiştirilememiştir…

türkiye'nin ilk prefabrik çığ tüneli ile ilgili görsel sonucu

Uğur Dündar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s