TEZHİP SANATI —– ALINTIDIR

TEZHİP SANATI

tezhip sanatı ile ilgili görsel sonucu 

Altın ile süsleme anlamına gelen tezhip, Arapça bir kelimedir.

Ferman, berat ve Kuran ayetleri gibi değerli evrak ve levhaların yüksek manevi değerini ifade etmek amacıyla ortaya çıkan bir sanat dalıdır.

Tezhip sanatının kökeni Uygur Türklerine kadar dayanır.

Bay Sungur devrinde Türk ve İran ustalarının eserleri Herat Ekolünü doğurmuştur.

tezhip sanatında herat ekolü ile ilgili görsel sonucu

Bu ekol 15. yüzyılın ikinci yarısıyla 17. yüzyılın başları Osmanlı dönemine kadar sürer.

Bu dönemde Baba Nakkaş başta olmak üzere, Saray Nakışhanesi’nde yetişen pek çok sanatçı, Türk Tezhip Sanatı’nın şaheserlerini ortaya çıkarmışlardır.

baba nakkaş kimdir ile ilgili görsel sonucu

Özellikle Osmanlı döneminde tezhip sanatı, ferman, berat gibi resmi evrakların süslemesinde de kullanılmaya başlanmış, böylece gelişiminin arkasına Osmanlı Sarayını alarak en parlak devrini yaşamıştır.

Serlevha ve zahriye ile ilgili görsel sonucu

Kuranı Kerimin ilk ve son sayfaları (Serlevha ve zahriye), divan gibi el yazması kıymetli kitaplar, levhalar, fermanlar, nağmeler ve beratlar gibi çeşitli eserlerin tezhiplenmesi bir gelenek halini almıştır.

Serlevha ve zahriye ile ilgili görsel sonucu

Kanuni Sultan Süleyman Devri (1520-1566) tezhip sanatının en parlak dönemlerindendir.

Tezhip çalışmalarında, özellikle zahriye, serlevha, sure başları ve hâtime sayfalarında zengin bir işçilik ön plana çıkar.

Altının çokça kullanıldığı bu dönemin karakteristik rengi laciverttir.

Zahriye sayfalarında dörtgen, altıgen ve sekizgen formlar göze çarpmaktadır.

İşçilik artmış, bordür çeşitliliği fazlalaşmış, özellikle tığlar oldukça zengin bir çeşitliliğe ulaşmıştır.

Sazyolu üslubunun ortaya çıkışı da bu döneme rastlamaktadır.

Kanuni Sultan Süleyman döneminin ünlü nakkaşları arasında, Şah Kulu ve Kara Memi sayılabilir.

1520-1526 yılları arasında çalışmalar yapan Şah Kulu, Osmanlı sanatında kitap bezemeleri, kumaş, çini ve mücevher gibi alanlara yayılan özgün saz üslubunun yaratıcısıdır.

Şah Kulu  tezhipleri ile ilgili görsel sonucu

Onun öğrencilerinden olan Kara Memi ise, Osmanlı süsleme sanatının en önemli sanatçılarından biri olarak kabul edilir.

Şah Kulu ve Kara Memi ile ilgili görsel sonucu

Aslında müzehhip olan Kara Memi, özellikle kitap süslemesinde klasik kuralları esnetmiş ve yeni bir üslup ortaya koymuştur.

Bu dönemde kullanılan renkler ise altın ve lacivertin uyumu ile birlikte turuncu, yeşil, vişne çürüğü, pembe, sarı, eflatun, siyah ve bu renklerin çeşitli tonlarıdır.

Çiçek motiflerinde hemen hemen tüm renklere yer verildiği görülür.

Genellikle gül, lale, süsen, nergis, sümbül, haseki küpesi, zerrin ve kır çiçekleri kullanılmıştır.

  1. yüzyılda tezhip sanatı, 16. Yüzyılın birikimlerini korumuş, üzerine bir şey eklememiştir.

Bir anlamda durgunluk dönemi yaşanmıştır.

tezhip sanatı ile ilgili görsel sonucu

Sadece altın kullanımının biraz arttığı görülür. Osmanlı tezhip sanatı bu dönemden sonra her alanda başlayan Batılılaşma akımları etkisinde bir değişim sürecine girmiştir.

  1. yüzyılda III. Ahmet Devri süresince Batılı akımların etkisi daha net hissedilmeye başlamıştır.

Fransız Rokoko akımı 1721’den sonra Osmanlı sanatlarını etkisi altına almıştır.

Neredeyse tüm sanat dallarını etkileyen bu akımdan tezhip de nasibini almıştır.

Bu dönemde Avrupa Barok üslubuna Türk sanatının unsurlarının katılmasıyla oldukça zevkli eserler de verilmiştir.

tezhip sanatı ile ilgili görsel sonucu

Bazı sanat öğreticilerimiz bu dönem sanatına “Türk Barok’u” adını vermekte bir sakınca görmemişlerdir.

III. Ahmet döneminde başlayan değişim yaygınlaşıp 19. yüzyılın başlarına kadar sürmüştür.

Yüzyıl sonuna kadar devam eden süreçle klasik tezhip üslubu oldukça değişmiş ve barok unsurları olan iri çiçekler, buketler, vazo, saksı veya sepet içinde buketler, kurdele ile bağlanmış çiçekler bolca kullanılmıştır.

Ülkemizde, tezhip sanatının öğretildiği ilk eğitim kurumu, 1914’de Medresetül-Hattatin adı ile açılmıştır.

medresetül hattatin ile ilgili görsel sonucu

Hat, tezhip, halı, cilt, ebru ve ahar gibi geleneksel sanatların yaşamasını sağlamak üzere kurulan okul, harf devrimine kadar, önce “Medresetül-Hattatin” sonraki adıyla “Hattat Mektebi” ve sonunda “Şark Tezyinî Sanatlar Mektebi” adları altında eğitim vermiştir.

medresetül hattatin ile ilgili görsel sonucu

1936 yılında, Osman Hamdi Bey’in kurmuş olduğu Güzel Sanatlar Akademisi’ne (Sanayii Nefise Mektebi Ali’si) bağlanmıştır.

medresetül hattatin ile ilgili görsel sonucu

Günümüzde Güzel Sanatlar Fakültelerinin Geleneksel Türk El Sanatları Bölümlerinde, özel atölye ile bazı vakıflarda tezyini sanatlar eğitimi devam etmektedir.

tezhip sanatı ile ilgili görsel sonucu

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s