MİNYATÜR SANATI —– ALINTIDIR

MİNYATÜR SANATI

minyatür sanatı ile ilgili görsel sonucu

MİNYATÜR NEDİR?

minyatür sanatı ile ilgili görsel sonucu

MİNYATÜR kelimesi Latince miniare kökünden gelir.

Sözlük anlamı çok ince işlenmiş küçük boyutlu resim ve bu tür resim sanatına verilen addır.

Ortaçağ’da Avrupa’da el yazma kitaplarda baş harfler kırmızı boyanırdı.

Bunun için Latince adı MİNİUM olan kurşun oksit kullanılırdı.

Minyatür kelimesi buradan türemiştir.

minyatür sanatı ile ilgili görsel sonucu

Osmanlıcada NAKIŞ veya TASVİR, yapan sanatçıya da NAKKAŞ veya MUSAVVİR denirdi.

Minyatürler, el yazma kitaplarda metnin içeriğini açıklamak için yapılan resimlerdir, o yüzden boyutları küçüktür.

Günümüzde bu minyatürler kıymetli birer tarihi belge niteliğindedir.

minyatür sanatı ile ilgili görsel sonucu

TARİHÇESİ

MÖ 2. yüzyılda Mısırlılara ait papirüs yaprakları üzerinde resimler bulunmuş, fakat bu kağıda iyi resim yapılamadığı ve korunamadığı için zamanımıza fazla örnek kalmamıştır.

8 ve 9. Yüzyıla ait UYGUR şehirlerinde minyatürlü el yazmalar bulunmuştur.

Türklerin İslamiyet’i kabul etmeden önceki devreye ait minyatürlerde Uygur prens ve prensesleri ve rahipler vardır.

eski türklerde minyatür ile ilgili görsel sonucu

13.yüzyıla kadar olan gelişimini gösteren minyatürler kaybolup gitmiştir.

“VARKA” ile “GÜLŞAH”, 13. Yüzyıl Selçuklu dönemini anlatan en güzel örnektir.

Selçuklu Sultanı Gıyasettin Keyhüsrev’e sunulan “ASTROLOJİ KİTABI” (Paris’te bulunuyor) doğu motifleri içeren, güçlü konturlar ve hafif gölgelendirme olan bir eserdir.

 Bu özellikte sanatçının Bizans minyatürlerini tanımış olduğunu gösterir.

eski türklerde minyatür ile ilgili görsel sonucu

Türkistan’da yaşamış MEHMET SİYAH KALEM kendine has bir ekol geliştirmiştir.

İçinde Sultanın portresi olan “FATİH ALBÜMÜ” adlı derlemeleri vardır.

FATİH ALBÜMÜ    MEHMET SİYAH KALEM ile ilgili görsel sonucu

Figürleri hacimli ve koyu renklidir.

Fatih döneminde Edirne’de yazılan “DİLSUZNAME” ya da “GÜL VE BÜLBÜL” adlı edebi eser önemlidir.

“DİLSUZNAME” ya da “GÜL VE BÜLBÜL" ile ilgili görsel sonucu

Batı etkilerini yansıtan “HÜSREVİ ŞİRİN” (Metropolitan Müzesi), Venedik San Marco Kütüphanesi’nde yer alan İskendername dönemin önde gelen el yazmalarıdır.

“HÜSREVİ ŞİRİN” ile ilgili görsel sonucu

“NİGARİ” ünlü portre ustasıdır.

nigari minyatür ile ilgili görsel sonucu

En ünlü eseri II. Selim’in hedefe ok attığı minyatürdür.

1465 yılında Amasya’da yazılmış olan “CERRAHİYEİ HAKANİYE” (Paris’te) taşra üslubunun önemli örneğidir.

“CERRAHİYE İ HAKANİYE” ile ilgili görsel sonucu

Bu minyatürlerin en güzel özelliği, çeşitli cerrahi müdahaleleri çizgisel bir üslupla, yalın şekilde açıklamalarıdır.

İstanbul’da ise Fatih Sultan Mehmet, İtalya’dan Centile Bellini’nin de olduğu sanatçıları getirtmiş yağlıboya resmini, büstünü ve atlı portresinin olduğu madalyonları yaptırtmıştır.

Sinan Bey’in yaptığı “FATİH PORTRESİ” önemli bir eserdir.

Sinan Bey'in yaptığı “FATİH PORTRESİ” ile ilgili görsel sonucu

Padişahın gözleri dalgın, elindeki gülü kokarken, resmiyetten uzak bir şekilde tasvir edilmiştir.

Kanuni dönemi ile pek çok yenilik gelmiş, ŞEHNAMECİLİK başlamıştır.

 (tarihi olayları yazarak kayda geçirirken, bir yandan da minyatürlemek).

şehnamecilik ile ilgili görsel sonucu

Savaşlar, fetihler, tahta geçişler, yabancı elçilerin kabulü ve bayram kutlamaları başlıca konulardır.

“SÜLEYMANNAME” bu dönemde yazılmıştır.

süleymanname orjinal ile ilgili görsel sonucu

Beyazıt döneminde deniz seferleri minyatürlenmiştir.

En ünlü sanatçı “MATRAKÇI NASUH” topografik minyatürler yapmıştır.

matrakçi nasuh ile ilgili görsel sonucu

16.yüzyıldan sonra parlak renkli süslemeler sadeleştirilmiş, minyatür üslubu, klasik bir yetkinliğe ulaştırılmıştır.

“SEFERİ ZİGETVAR” dönemin önemli eserlerindendir.

“SEFERİ ZİGETVAR” ile ilgili görsel sonucu

III. Murat zamanı en parlak dönemdir.

Şenlikler minyatürlenmiştir.

“NAKKAŞ OSMAN” en ünlü sanatçıdır.

nakkaş osman ile ilgili görsel sonucu

Bu dönemde SİLSİLENAME’ler yani biyografi kitapları yazılmıştır.

“ZÜBDET ÜT TEVARİH”de Hz. Muhammed’den başlayıp dönemin Sultanına kadar gelen önemli kişilerin hayatları yer alır.  

“ZÜBDET ÜT TEVARİH ile ilgili görsel sonucu

6 ciltlik “SİYERİ NEBİ” bu dönemde yazılmıştır.

siyeri nebi ile ilgili görsel sonucu

III. Mehmet devrinde edebi eserlerde resimlenmiştir.

FİRDEVSİ’nin “ŞEHNAME”si önemlidir.

firdevsi şehname ile ilgili görsel sonucu

16.yüzyılın sonu, 17. yüzyılda albüm resimleri öne çıkmıştır.

“FALNAME”, I. Ahmet albümü önemli eserlerdir.

falname ile ilgili görsel sonucu

Tek tek figürler ya da günlük yaşam sahneleri gösterilmiştir.

18.yüzyılda serbest minyatürler başlamıştır.

Erkekler açık havada eğlenirken, sema ayini, müzik aletleri çalan figürler vardır.

LEVNİ öne çıkan nakkaştır.

levni minyatür ile ilgili görsel sonucu

Batıya yönelişin başladığı Lale Devri’nden sonra minyatür sanatı gerilemiş, duvar resimleri öne çıkmıştır.

19.Yüzyılda çöküşünü tamamlayıp yerini batı resim tekniklerine bırakmıştır.

KULLANILAN MALZEMELER

minyatür sanatında kullanılan malzemeler ile ilgili görsel sonucu

Boya

minyatür sanatında kullanılan boyalar ile ilgili görsel sonucu

Osmanlı dönemi sanatçıları, toprak boyalar kullanmış, renklerin karışmaması için yumurta sarısı eklenerek boyanın kağıda sabitlenmesi sağlanırmış.

Daha sonraları bir miktar tutkal, birkaç damla üzüm suyu karıştırılarak kuruyan boyanın su ile tekrar acılması sağlanırmış.

Günümüzde Alman (Schmincke) İngiliz (Winsor & Newton) ve Rus (St. Petersburg) profesyonel sulu boyalar kullanılmakta.

Ayrıca boyayı sabitlemek için çeşitli malzemeler (medium) bulunuyor.

Zemin boyamalarında akrilik boyalardan faydalanılmakta.

Mürekkep de kullanılan malzemelerdendir.

minyatür sanatında kullanılan boyalar ile ilgili görsel sonucu

Fırça

Osmanlı döneminde üç aya kadar olan kedi yavrularının gıdı tüyleri fırça yapımında kullanılırmış.

Artık sanat malzemeleri satan dükkanlarda çok kaliteli ve iyi sonuç veren fırçalar bulunuyor.

Tercihen DaVinci 10 serisi ve Winsor Newton 7 serisi kullanılmaktadır.

Fırça Nasıl Seçilmeli?

Dibi etli, kılları uzun, ışıkta bakıldığında ucu sıfırda bitmeli.

Tek, uzun bir kılı olmalı, buna kılavuz kıl denir.

minyatür sanatında kullanılan kağıtlar ile ilgili görsel sonucu

Kağıt

Eski yöntemlerle kağıt hala yapılmakta.

AHER ve MURAKKA minyatürün olmazsa olmazıdır.

Ebru yapılmış kağıtlarda birçok sanatçının tercihi.

Şekersiz nişasta su ile boza kıvamında pişirilir, soğutulur ve kağıda sürülür.

Kurutulup, mührelenir yani parlatılır.

AHERLİ KAĞIT ile ilgili görsel sonucu

Bu kağıda AHERLİ KAĞIT denir.

Bir başka yöntemde yumurta akı, şap ile kestirildikten sonra kağıda sürülüp kurutulur ve mührelenir.

Şap ve şekersiz nişasta kullanılması kurtların zaman içinde kağıttan uzak durmasını sağlar.

AHERLİ KAĞITLAR murakka denilen yöntemle boyanmaya hazır hale getirilir.

murakka yapımı ile ilgili görsel sonucu

Her minyatür sanatçısı kağıdını ve murakkasını kendi yapabilir.

Ya da zaman kazanmak için hazır alır.

Murakka yapılmış kağıdın avantajı yanlış yapıldığında kolay silinebilir olmasıdır.

1 kişilik yani tek kağıt için:

2 kaşık nişasta, 1 jelatin tablet ideal ölçüdür.

minyatür sanatında Kağıt tavlama:nasıl yapılır ile ilgili görsel sonucu

Kağıt tavlama:

Islattıktan sonraki uzama sürecidir.

Uzayamaz duruma gelince kağıt tavlanmış demektir.

Asitsiz (Kraft) kağıt çeşitleri doğal malzemelerle boyanır, gerilerek kurutulur.

Tek kat olduğu gibi birkaç kat üst üste de yapılabilir.

Daha sonra mührelenir.

Murakka yapılmış kağıt boya ile ıslandıkça dönmez.

MİNYATÜRDE İŞLENEN KONULAR ile ilgili görsel sonucu

MİNYATÜRDE İŞLENEN KONULAR

Minyatür, genel olarak zamanın örf ve adetleri, giyim kuşam ve Osmanlı Türk tarihini anlatır.

Seferler, saray yaşamı, portreler, Topkapı Sarayı, şenlikler, edebi eserler, dini olaylar, doğa ve kent görünümleri, günlük yaşam sahneleri, doğaüstü yaratıklar, kadın ve erkek tasvirleri ve minyatürde işlenen konulardır.

minyatür sanatında Kağıt tavlama:nasıl yapılır ile ilgili görsel sonucu

 Figürler birbirini kapatmayacak şekilde üst üste dizilir.

Padişah gibi önemli devlet adamlarının figürleri diğerlerine göre daha büyük çizilir ve önde gösterilir.

Bahçe resmi yapan ‘TARRAH’, portre yapan’ ŞEBİH VİST’ olarak anılırdı.

Ayrıca el yazma eserleri bezeyene ‘MÜZEHHİP’, cetvelleri çekene ‘CETVELKEŞ’, boya hazırlayana ‘RENKZEN’ denir.

MİNYATÜR SANATININ ÖNEMLİ USTALARI

Minyatür sanatında birçok yetenekli nakkaş olmasına rağmen bazıları hem tarzı ile hem de getirdikleri yeniliklerle göze çarpar.

Dönemlerinde bu sanata değer katmışlardır.

Aşağıda tanıttığım üç nakkaş yaşadıkları devirde yaptıkları yeniliklerle beni en çok etkileyen sanatçılardır.

Ali Üsküdâri: ile ilgili görsel sonucu

Ali Üsküdâri:

18.yüzyılın başlarında Sultan III. Ahmet zamanında en güzel eserleri vermiş olan nakkaş.

Çiçek resimlerinin yanı sıra LAKE KUBUR (silindirik kutu), SADAK ve LAKE CİLT de yapmıştır.

Hem hatailerle yarattığı geleneksel süsleme üslubu ile hem de natüralist çiçek üslubu ile son derece zarif eserler vermiştir.

Ali Üsküdâri ile ilgili görsel sonucu

Gölgelendirme yaptığı çiçeklerin genellikle tek tek çalışmış, bazen de yanına menekşe, çiğdem gibi küçük bir çiçek ekleyip, kurdele ile bağlı olarak göstermiştir.

Osmanlı sanatında saz üslubunun ilk temsilcisi olan ŞAHKULU’nun üslubuna kendine has yorum katmış çok seçkin örnekler vermiştir.

Havalı boyamayı hemen bütün eserlerinde kullanmıştır.

Çok iyi bir müzehhip olan nakkaşın bizi ilgilendiren özeliği çiçek ressamlığıdır.

Yaşadığı dönemin sanat anlayışını yansıtan hem doğal, hem de yarı stilize edilmiş çiçekler eserlerinde ön plandadır.

Çiçeklerin doğal yapıları korunarak, gerçekçi gözle resmedilmiş, tarama ve noktalamalarla hacimlendirilmiştir.

‘MECMUL GAZELLİYYAT’ 1727 tarihli ve her biri ayrı sayfada yer alan 30 çiçek resmi içeren şiir kitabıdır.

Çiçeklerin her biri 61 x 177 mm ebatlarındadır.

Ayrıca 40 çeşit minyatürünün yer aldığı ‘SÜMBÜLNAME’ önemli eserlerinden biridir.

Matrakçı Nasuh el Silâhî: ile ilgili görsel sonucu

Matrakçı Nasuh el Silâhî:

Osmanlı minyatüründe yeni bir tasvir türünün yaratıcısıdır.

Aynı zamanda kağıttan kaleler yapmada usta, matematikçi, hattat ve yazardır.

MATRAK denilen ve o devirde sevilen bir oyunun da mucididir.

Kanuni’nin Irak ve İran’a yaptığı seferlerde kendisine eşlik ederek geçilen güzergahtaki liman, kale ve kentleri kısmen kuşbakışı ve yarı topografik bir görünümde figürsüz olarak resmetmiştir.

‘BEYANI MENAZİLİ SEFERİ IRAKEYN’ ile ilgili görsel sonucu

‘BEYANI MENAZİLİ SEFERİ IRAKEYN’ adlı eseri Kanuni Sultan Süleyman döneminde gelişen gerçekçilik akımına uyar.

Bu tarzı ilk uygulayan sanatçıdır.

Yani tam bir Rönesans tipidir.

‘TARİHİ FETHİ ŞİKLOŞ ile ilgili görsel sonucu

Son eseri ise ‘TARİHİ FETHİ ŞİKLOŞ ve ESTERGON ve ESTONİBELGRAD’ tır.

Eserlerindeki her bir resmin belge niteliğinde olduğu araştırmalarda tespit edilmiştir.

Sadece kentlerin görünümü değil, çöl olan araziler ve bitki dokusu da işlenmiş, yaşayan hayvanlar dahi gösterilmiştir.

levni kimdir ile ilgili görsel sonucu

Levni:

Lale devri olarak bilinen dönemde ‘LEVNİ’ mahlaslı ABDÜLCELİL EFENDİ öne çıkmıştır.

Edirne’de doğmuş, devşirme olarak saraya girmiş ve zamanın ünlü nakkaşlarından ders almıştır.

Kısa sürede saraya nakkaşbaşı olmuştur.

LEVNİ’ mahlaslı ABDÜLCELİL EFENDİ ile ilgili görsel sonucu

Eserlerinde bilinen resim anlayışının dışına çıktığı görülmektedir.

Minyatürlerinde batı resminin etkisi az da olsa hissedilir.

Arka plandaki doğru perspektif ile çizilmiş binalar, gittikçe küçülen ağaçlar bu hissi vermektedir.

Seçtiği konularda renk uyumu, hareket kıvraklığı değişik ifadelerdeki yüzler hayranlık uyandırıcıdır.

Döneminde ilk Türk matbaasının da kurulmuş olması sanatını etkilemiştir.

Geleneksel kalıpları yeni bir anlayış ile yorumlamıştır.

48 kadın ve erkek tasviri içeren bir albüm yapmıştır.

Figürleri çiçeklerle süslenmiştir.

Bazen bir kadının hotozunda, bazen de bir erkeğin elinde.

Bununla da yetinmeyerek, giysilerinde, giysilerindeki oyalarda hep çiçek vardır.

‘SİLSİLENAME’, ile ilgili görsel sonucu

‘SİLSİLENAME’, ‘Sultan Osman’dan III. Ahmet’e kadar olan padişahların portrelerini içerir.

surname i vehbi ile ilgili görsel sonucu

‘SURNAMEİ VEHBİ’ de ise 137 minyatürü vardır.

III. Ahmet’in 4 şehzadesinin sünnet şölenini anlatır.

O da bir Rönesans tipidir.

Ord. Dr. Süheyl Ünver ile ilgili görsel sonucu

20. yüzyılın ikinci yarısında Ord. Dr. Süheyl Ünver’in olağanüstü gayretleri, verdiği eğitimler, yetiştirdiği öğrenciler sayesinde Türk minyatürü canlanmış, kendine has formları ile günümüze taşınmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s