TRABZON’UN SEMT İSİMLERİ —– ALINTIDIR

TRABZON’UN SEMT İSİMLERİ

trabzon turizm haritası ile ilgili görsel sonucu 

Hıristiyan batı tarihçileri Hıristiyan emperyalizminin gereği olarak Anadolu’da tarihi şehirlerin isimlerini Yunanca veya Latince bir kelimeye dayandırmaktadırlar.

Hıristiyan Batı eserleri, İyonların Trabzon’u kuşatan surlarına bakarak, Yunanca “dört köşeli” manasına gelen “Tarpezus” dediklerini kaydederler.

trabzon turizm haritası ile ilgili görsel sonucu

Fakat İyonların rastladığı surları kim yaptı? sorusuna cevap vermekten çoğu çekinir.

Trabzon üzerine pek çok araştırmalar vardır.

trabzon karayolları haritası ile ilgili görsel sonucu

Bunlar arasında en gerçekçi olan Alman Arkeoloji Bilgini Falmerayer’dir.

1827 senesinde Münih’te basılan Geschichte Kaiserturm Trapezont isimli eserinde bu araştırıcı, Trabzon tarihini teferruatlı olarak inceler.

Alman bilgini Falmerayer, tarihi vesikalara dayanarak Trabzon’u Orta Asya’dan gelen Türk kavimlerinden Turanlara bağlı “Tibarenler”in kurduğunu ifade eder.

Tibarenler bu bölgenin ilk sakinleri Elizonlarla kaynaşmış ve gelişen şehir “Tibaren-Elizon” ismini almıştır.

trabzon il merkezi ile ilgili görsel sonucu

Zamanla “Tirenbun” sonra da “Trabzon” olan bu ismin menşei “Tibaren-Elizon”ların yaşadığı şehir isminden gelmiştir.

trabzon Değirmendere vadisi ile ilgili görsel sonucu

Doğu Karadeniz’in önemli bir liman şehri olup Değirmendere vadisinin Karadeniz’e ulaştığı yerin batısında Boztepe’nin eteklerinde kurulmuştur.

trabzon boztepe ile ilgili görsel sonucu

trabzon Zağnos Dere vadisi ile ilgili görsel sonucu

Denizden itibaren basamaklı şekilde yükselen yerleşme Zağanosdere ve Kuzgundere vadileriyle kesilerek üç parçaya bölünmüştür.

Trabzon’a ait 1092 (1681) tarihli Avarız Defteri’nde eğer eksik değilse toplam on yedi mahallenin adı verilir.

Bunlardan sadece iki mahallede Müslüman ve Hıristiyanlar müşterek oturmaktadır.

Müslümanlara ait mahallelerden Tabakhane ve Boztepe dış mahalleleri teşkil eder.

trabzon kalesi ile ilgili görsel sonucu

Buranın halkı, Trabzon Kalesi’nin Tabakhane Kapısı karşısında Fatih Sultan Mehmet’in yaptırdığı çeşmenin suyolları ile Boztepe’nin yollarının bakımıyla görevlendirilmişti.

trabzon kalesi  Tabakhane Kapısı ile ilgili görsel sonucu

Avarız hane sayısı 158’i Müslüman, 219’u Hıristiyan toplam 377 kadardı.

1834 nüfus sayımının Müslümanlara ait kısmında otuz iki mahalle, 6700 dolayında erkek nüfus tespit edilmişti.

Bunun yanında Trabzon sancağı mutasarrıfı Haznedarzade Osman Paşa’nın maiyetinde 452 kişi bulunuyordu.

trabzon Tabakhane, İskenderpaşa, Faroz, Çarşı, Zeytinlik, Teke, Boztepe mahalleleri ile ilgili görsel sonucu

En kalabalık mahalleler Tabakhane, İskenderpaşa, Faroz, Çarşı, Zeytinlik, Teke, Boztepe idi.

Trabzon’un fiziki yapısında yeni inşa edilen camiler önemli yer tutar.

Camiye dönüştürülen pek çok Bizans kilisesinin yanında Trabzon’da Osmanlı döneminde de mimari eserler meydana getirilmiştir.

trabzon İskender Paşa Cami  ile ilgili görsel sonucu

Bunlardan İskender Paşa Cami ve Hatuniye Cami (İmaret Külliyesi) dikkat çekicidir.

trabzon Hatuniye Cami (İmaret Külliyesi) ile ilgili görsel sonucu

Hatuniye Cami zengin vakıflarıyla şehrin sosyal ve ekonomik hayatında önemli rol oynamıştır.

Kalenin içinde ve aşağı kesiminde yer alan Pazarkapı Mahallesi, Ortahisar’ın doğusundaki Tabakhane mahallesi ve Ortahisar Mahallesiyle kale dışında tarihi Trabzon-Tebriz İpek yolunun başlangıcında bulunan meydanlık alanda ekonomik faaliyetler yoğunlaşmıştı.

trabzon kalesi içi ile ilgili görsel sonucu

Cumhuriyet’in ilk döneminde şehir nüfusunda hareket açısından kaydedilmesi gereken bir olay, Lozan Antlaşması’nın mübadele protokolüne göre Trabzon’a yerleştirilen Yunanistan doğumlu Türkler’dir.

Bunlardan şehir içine iskan edilenler daha çok liman yakınındaki Çömlekçi Mahallesine yerleştirildi.

trabzon çömlekçi mahallesi ile ilgili görsel sonucu

Aynı dönemdeki mekansal düzenlemelere gelince, önemli şehir içi eksenleri doğu-batı doğrultusunda olan (Uzun Sokak, Maraş Caddesi, Kunduracılar Caddesi gibi) Trabzon şehrinin, topografyasının özelliğinden dolayı ihmal edilen güney-kuzey doğrultulu yolların açılmasına ve iyileştirilmesine özen gösterilmesi zikredilebilir.

trabzon Gazi caddesi ile ilgili görsel sonucu

(Bu caddelerden biri olan Gazi caddesinin temel atma merasimi, 15-18 Eylül 1924 tarihleri arasında Trabzon’a gelen Mustafa Kemal’in bizzat iştirak ettiği bir törende yapılmıştır).

Şehir doğuda Yomra, batıda Akçaabat doğrultusunda büyümeye başladı.

Bu genişleme, 1970 yılına yaklaşılırken eski plan çalışmalarının yetersizliğini ve yeni bir şehir planı tasarısını gündeme getirdi.

trabzon ile ilgili görsel sonucu

Esasen şehrin içindeki kıyı taraçaları da (Karadeniz’in jeolojik dönemlerdeki farklı seviyelerini gösteren kıyı kademeleri) şehrin yayılış şekli üzerinde (doğu-batı doğrultusunda uzanan çizgisel şehir tiplerine örnek oluşu), şehir içindeki önemli eksenlerin istikametlerinin tayininde (Maraş caddesi, Uzun sokak, Kunduracılar caddesi gibi şehir içi yolların doğu-batı doğrultusunda uzanması) ve bazı kamu kuruluşlarının yerlerinin tayininde (Havaalanı, Karadeniz Teknik Üniversitesi Kampüsü vb.) etkili olmuştur.

trabzon havaalanı ile ilgili görsel sonucu

Trabzon şehrinde mevcut kademelerden önemli olan üç kademeden denize en yakın olanı üzerinde (denizden 10-12 m. kadar yükseklikte) Havaalanı, Trabzon Teknik Üniversitesi ana kampüsüne ait binalar; denizden 20-30 metreler arasında yükseklikte bulunan ikinci kademe üzerinde Taksim Meydanı (Gavur Meydanı, XIX. yüzyılda çok sayıda konsolosluğun bu yörede toplanmasından), Kunduracılar Caddesi, Uzun Sokak ve Maraş Caddesi vardır.

trabzon maraş caddesi ile ilgili görsel sonucu

İşgal döneminde şehrin tarihi dokusunda büyük değişiklikler yapan Ruslar Maraş caddesini, Kunduracılar caddesiyle Uzun Sokak arasındaki birkaç Türk Mahallesini yıkarak Trabzon’a getirdikleri savaş malzemesini kıyıya ve iç kesimlere nakledebilmek için yer açmışlardı.

Önceleri Orta Cadde denilen bu caddeye 1920’de Trabzon Belediye Encümeni’nin kararıyla Maraşlılar’ın kurtuluştaki üstün başarısından dolayı Maraş Caddesi adı verilmiş, buna karşılık 1966’da Kahramanmaraş’taki bir caddeye Trabzon caddesi denilmiştir.

Bu kademe üzerinde ayrıca eski hükümet konağı (günümüzde kültür merkezi), Ortahisar Cami ve Ortahisar Mahallesi bulunmaktadır.

trabzon ortahisar caddesi ile ilgili görsel sonucu

Tabakhane ve Zağnos derelerinin derin yarılmış vadileri dışında bu kademe bir düzlük halindedir ve şehrin en canlı kesimlerini oluşturur.

trabzon Tekke Mahallesi ve Tekke Cami ile ilgili görsel sonucu

60-90 m. arasında değişen üçüncü kademe üzerinde Tekke Mahallesi ve Tekke Camii, Bahçecik Mahallesi, Trabzon İmam-Hatip Lisesi, Tekfurçayırı Mahalleleri yerleştirilmiştir.

trabzon Tekfurçayırı Mahallesi ile ilgili görsel sonucu

Aynı şekilde Tekfurçayırı Mahallesini kendisinden daha aşağı kademedeki Kavak Meydanı’ndan (Kabak Meydanı) ayıran dik kenar daha da belirgindir.

trabzon kavak meydanı ile ilgili görsel sonucu

Bu diklikler jeolojik devirlerde deniz seviyesinin gerisindeki falezlere tekabül eder.

Fakat bunlar coğrafyada “ölü falez” adı verilen, günümüzdeki kıyı çizgisine göre epeyce içeride kalmış şekillerdir.

trabzon  Kale Gazinosu ile ilgili görsel sonucu

Deniz seviyesinin kenarında Kale Gazinosu’nun eteğindeki dik yamaç ise “diri falez” örneğini oluşturur.

Bu yayılış biçimiyle Trabzon, Türkiye’deki şehir tipleri arasında az sayıda olan kıyı taraçaları üzerinde kurulan şehirlerin ilginç bir örneğini teşkil etmektedir.

(Bu tipin diğer örnekleri Samsun, Tekirdağ ve Fethiye’dir).

Halkın deyimiyle “bavul ticareti” faaliyetinin yoğunlaştığı saha limanın gerisinde yer alan Çömlekçi mahallesinin kıyı kesimidir.

 (Rus pazarı da Çömlekçi caddesine paralel uzanır).

trabzon ile ilgili görsel sonucu

Buradaki ticaret şehrin bu mahalleye yakın olan kesimlerine sıçrama eğilimi gösterdi.

Mesela şehirde eskiden beri ticaret etkinliğiyle tanınan Kunduracılar caddesinin doğusunda deri giyim eşyaları satan ticarethanelerin yoğunlaştığı görüldü.

Aynı şekilde liman civarında ve Çömlekçi caddesine açılan sokaklarda dış ticarete yönelik yeni yerler açıldı.

trabzon  Değirmendere caddesi ile ilgili görsel sonucu

Değirmendere ve Liman caddeleri de Bağımsız Devletler Topluluğu ülkelerine yönelik ticaretin etkisi altına girdi.

trabzon  liman caddesi ile ilgili görsel sonucu

Ticarî faaliyete bağlı olarak konaklama yerleri ihtiyacı Çömlekçi caddesinin görünümünü değiştirdi.

trabzon ile ilgili görsel sonucu

Birçok eski ev otel ve pansiyon haline dönüştürüldü.

TRABZON İLÇELERİ

Ä°lgili resim

AKÇAABAT

trabzon akçaabat ilçesi ile ilgili görsel sonucu

ARAKLI

trabzon araklı ilçesi ile ilgili görsel sonucu

ARSİN

trabzon arsin ilçesi ile ilgili görsel sonucu

BEŞİKDÜZÜ

trabzon beşikdüzü ilçesi ile ilgili görsel sonucu

ÇARŞIBAŞI

trabzon çarşıbaşı ilçesi ile ilgili görsel sonucu

ÇAYKARA

trabzon çaykara ilçesi ile ilgili görsel sonucu

DERNEKPAZARI

trabzon DERNEKPAZARI ilçesi ile ilgili görsel sonucu

DÜZKÖY

trabzon düzköy ilçesi ile ilgili görsel sonucu

HAYRAT

trabzon hayrat ilçesi ile ilgili görsel sonucu

KÖPRÜBAŞI

trabzon köprübaşı ilçesi ile ilgili görsel sonucu

MAÇKA

trabzon maçka ilçesi ile ilgili görsel sonucu

OF

trabzon of ilçesi ile ilgili görsel sonucu

ORTAHİSAR

trabzon ortahisar ilçesi ile ilgili görsel sonucu

SÜRMENE

trabzon sürmene ilçesi ile ilgili görsel sonucu

ŞALPAZARI

trabzon şalpazarı ilçesi ile ilgili görsel sonucu

TONYA

trabzon tonya ilçesi ile ilgili görsel sonucu

VAKFIKEBİR

trabzon vakfıkebir ilçesi ile ilgili görsel sonucu

 

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ YERLEŞKESİ

trabzon avrasya üniversitesi ömer yıldız yerleşkesi ile ilgili görsel sonucu 

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ YERLEŞKESİ

trabzon KARADENÄ°Z TEKNÄ°K ÜNÄ°VERSÄ°TESÄ° YERLEŞKESÄ° ile ilgili görsel sonucu 

TRABZON ÜNİVERSİTESİ YERLEŞKESİ

trabzon üniversitesi yerleşkesi ile ilgili görsel sonucu

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s