MERSİN’İN SEMT İSİMLERİ —– ALINTIDIR

MERSİN’İN SEMT İSİMLERİ

Ä°lgili resim

Evliya Çelebi’nin, 1670′Ii yılların sonlarında bölgemizden geçtiğini biliyoruz.

mersin turistik haritasİ ile ilgili görsel sonucu

Bu geziye ait notlar, seyahatnamesinde yer almıştır.

Seyahatnamenin bölgemizle ilgili bölümünde aynen şöyle denilmektedir.

 “Kırk elli evli Hacı Alaittin Oğlu Köyünü geçerek, Gerendir nehrinden sonra MERSİN oğlu denilen 70 haneli bir Türkmen Köyü’nde misafir olduk”.

mersin il merkezi ile ilgili görsel sonucu

 Bu ifade Mersinimizin adını bu aşiretten aldığı görüşünü gündeme getirmiştir.

Mersin kenti adının, “Mersin” olarak da bilinen Murt bitkisinden geldiği, bunun nedeni olarak da kentin kurulduğu yerde murt bitkisinin bol olduğu görüşü başta Şinasi Develi olmak üzere bazı yazarlarımızın savunduğu bir görüştür.

murt ile ilgili görsel sonucu

Evliya Çelebi, Mersin ve çevresine dört veya beş kez gelmiş.

Toplam 15 ciltlik Seyahatname adlı yapıtının 9. cildinde Mersinoğlu Köyü’nden söz ettiği notları 1671 yılındaki gelişine aittir.

mersin il merkezi ile ilgili görsel sonucu

Evliya Çelebi’nin Silifke tarafından gelip Adana tarafına giderken Alata Çayı ile Tarsus arasında rastladığı köy ve akarsu isimleri, iki nokta arasındaki yolculuk süreleri ve bazı açıklamaları, Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman ve Robert Dankof’un hazırladığı kitapta şöyle sıralanmıştır.

mersin Alata/Sorgun Çayı ile ilgili görsel sonucu

Nehri Al Ata (Alata/Sorgun Çayı olmalı).

Karye-i Erdemoğlu.

Ondan yine Doğuya bir saat gidüp Nehri Bulur.

Ä°lgili resim

Bu nehrin yakınında Karyei Hacı Alâeddînoğlu.

Ona yakın Nehri Gerendiz.

mersin Karyei Mersinoğlu ile ilgili görsel sonucu

Adı geçen nehre yakın dağ eteğinde bâğu bâğçeli Karyei Mersinoğlu: Yetmiş evli bir Türkmân köyüdür.

Yine Doğuya 3 saat gidüp Nehri Mah Kulaç.

Ä°lgili resim

Yine Doğuya 2 saat gidüp Nehri Pambulis (Pompeipolis mi? Mezitli Deresi olabilir.).

Karye-i Mezîdoğlu (Mezitli Köyü mü?).

Ä°lgili resim

Ondan yine Doğuya 2 saat gidüp Nehri Yumuk (Mersin Çayı olmalı.).

Yakınında Karyei Kara Îsâoğlu: Yetmiş evli Türkmân köyüdür (Karaisalı olmalı.).

Ä°lgili resim

Evsâfı kal‘ai Tırmır (Tırmıl Tepe Höyüğü olmalı.).

Ondan Doğuya 4 saat gidüp Evsâfı kal‘ai kadîm Tarsus.

Ä°lgili resim

Alata Çayı Mersin Çayı’nın yaklaşık olarak 34 km batısındadır.

Alata Çayı ile Mersin Çayı arasında olup, Evliya Çelebi’ye göre Alata Çayı’na 1 saat ve Mersin Çayı’na 7 saat mesafedeki Mersinoğlu Köyü’nün, günümüz Mersin kentinin merkez alanında kurulmuş bir köy olabileceği, ya da Mersin’in hemen kuzeyindeki Camili Köyü ya da Üseli Köyü olabileceği neye dayanılarak söylenebiliyor?

mersin yumuktepe ile ilgili görsel sonucu

Mersin’in ilk yapılarının, Yumuktepe civarında kurulmaya başlamış olduğu tezinin akla en uygun tez olduğu belirtilmişti.

Mersin’deki ilk mescit, cami ve kilisenin yapılış tarihlerine ve yerlerine ilişkin bilgiler yeterli değil.

Mevcut bilgilere göre 1854 yılından itibaren, kentin çeşitli yerlerinde mescitler yapılmış.

Günümüze gelen en eski cami olduğu anlaşılan Eski Cami, 1869 ya da 1870 yılında yapılmış.

mersin eski cami ile ilgili görsel sonucu

Kent içindeki ilk cami ile tüm kiliseler, İstiklal Caddesi’nin güneyinde, yani yapılaşmanın görece daha geç dönemlerde başladığı alanlarda bulunmaktadır.

İlk yerleşilen alandaki, yani Mersin Çayı, Yumuktepe civarı, Kuvayı Milliye Caddesi ile İstiklal Caddesi arasında kalan alan içindeki ilk cami, bugünkü 4813 sokaktaki, 1949 yılında Şıh Halil’in (Akel) yaptırdığı Akel Camiidir.

mersin bahçe mahallesi akel cami ile ilgili görsel sonucu

Sonraki yıllarda bu alanda başka camiler de yapılmıştır.

Bu alanda 1949 yılına kadar yapılmış cami ve kilise yok ama çoğu Bahçe Mahallesi’nde azı Mahmudiye Mahallesi’nde olan, hafızalar yanıltmıyorsa, 8 dolayında ziyaret/türbe var(dı).

mersin bahçe mahallesi ile ilgili görsel sonucu

Mersin’in Yumuktepe’den yavaş yavaş sahile indiği, Mersin Çayı’nın doğusundan güneye yayılarak geliştiği” tezinin akla en uygun tez olduğu belirtilmişti.

Öte yandan 1870 yılı Adana Vilayet Salnamesinde anılan ve Mersin’in ilk mahalleri olduğu varsayılan “Şarkiyye” ve “Garbiyye” (Doğu ve Batı) mahallelerinin Yumuktepe’den sahile kadar uzanan Soğuksu Caddesi’nin doğusunda ve batısında olabileceği daha önce de belirtilmişti.

mersin soğuksu caddesi ile ilgili görsel sonucu

Soğuksu Caddesi boyunca, bugünkü 4619 nolu sokağa kadar, Batısındaki Bahçe Mahallesi’nin tamamı ile Doğusundaki Mahmudiye Mahallesi’nin anılan caddeye yakın kesimlerinde (Batı kesimlerinde) hep Arap Aleviler var(dı).

Osmanlı egemenliği ile birlikte Osmanlı’nın yönetsel birimlerindeki değişim ve gelişmelere bağlı olarak Mersin’in içerisinde bulunduğu bölge, değişik yönetim birimleri içinde yer almıştır.

Yavuz Sultan Selim’in Mısır Memlukları’nı 1520’lerde yenmesinden sonra oluşturulan “Vilâyeti Arab”ın sınırları içerisinde Adana, Uzeyr, Tarsus ve Sîs sancakları yer almaktadır.

Daha sonra Halep Vilayetine bağlanan bölge, 16. yüzyılın sonlarında yeni oluşturulan Adana vilayetine bağlanmıştır. 1571 yılında bölgenin bir kısmı Karaman Eyaletine bir kısmı ise yeni ele geçirilen Kıbrıs Beylerbeyliği’ne bağlandı.

1660 yılından itibaren Kıbrıs Beylerbeyliği’nden ayrılan bölge, yine Adana Eyaleti’nin sınırları içine alınmıştır.

mersin il merkezi ile ilgili görsel sonucu

Tapu tahrir defterlerindeki kayıtlara göre ilimiz sınırlarını kapsayan bölge, 16. yüzyılda Adana, Tarsus ve İçel İl Sancakları arasında paylaştırılmış durumdadır.

Buna göre Tarsus Sancağı Nefsi Tarsus ve Tarsus, Kosun, Ulaş, Kuş-Temur nahiyelerinden oluşuyordu.

İçel Sancağı ise Ermenek, Selendi, Anamur, Gülnar, Silifke Nahiyelerinden ve Karı/Kara-taş, Mut, Sinanlı ve Bozdoğan kazalarından oluşuyordu.

İç-il ve Tarsus Livaları aşağıdaki yerleşim yeri veya küçük yönetim birimlerinden oluşuyordu:

mersin il merkezi ile ilgili görsel sonucu

LİVAYI İÇ-İL:

Ermenek, Nevahiyi Ermenek, Karataş mea Argadı, Silinti mea Bülkei Pazarcık ve Bülkei İnceağız, Anamur namı diğer Mamuriye, Gülnar namı diğer fiilindire mea Bülkei Bozağaç ve Bölkei Yörükân ve Bölkei Gerîne, Selefke, Evkaf, Bölkei Cebel, Nahiyei Zeyne, Sarıkavak, Mud, Sinanlı, Aşireti Keşlü, Aşireti İrmelü, Aşireti Bolaclu/Polaçlu, Aşireti Tatar, Aşireti Karabocılu, Aşireti Karahacılu, Aşireti Bahşaş, Aşireti Kürdeci, Aşireti Sandallu, Aşireti Hayrillü/ Hayraiüllü, Aşireti Kıbtıyân, LİVAYI TARSUS;

Tarsus, Nahiyei Elvanlı, Nahiyei Olaş, Nahiyei Gökçelü, Nahiyei Koştemir, Nahiyei Namrun Bölkesi, Nahiyei Yelkesi, Kasun mea Gülek.

mersin il merkezi ile ilgili görsel sonucu

Çukurova Bölgesi, 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesinden sonra İngilizler ve Fransızlar tarafından işgale uğramıştır.

İşgalden itibaren büyük zorluklar yaşanmış olmasına karşın bu durum Mersinlileri yıldırmamış, Mersin ve çevresini Kuvayı Milliye’nin güçlü direniş cephelerinden birisi haline getirmiştir.

İşgal süresince Mut’ta, Mersin’de, Gülnar’da, Silifke’de, Arslanköy’de kurulmuş olan Müdafaai Hukuk teşkilatları, çeşitli silahlı birlikler oluşturarak yörede Fransızlara karşı önemli bir mücadele yürütmüşlerdir.

mersin il merkezi ile ilgili görsel sonucu

Ankara antlaşmasının taraflarca onaylanmasından sonra, Fransızlar işgal altında tuttukları Kilikya kentlerini kısa süre içinde boşalttılar.

Fransızlar’ın Tarsus’u boşalttıkları gün 27 Aralık 1921‘de, Adana’daki Türk alayının bir taburu ve bir süvari bölüğü Tarsus’a, 3 Ocak 1922’de de Mersin’e girdi, böylece Mersin ve Tarsus’un kurtuluşu sağlanmış oldu.

Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Mersin, vilayet merkezi ve vilayetin ismi de Mersin Vilayeti olmuştur.

mersin il merkezi ile ilgili görsel sonucu

1933 yılında 2197 sayılı yasayla İçel (Silifke) ve Mersin Vilayetleri birleştirilerek bugünkü sınırlarıyla İçel Vilayeti oluşturulmuştur.

20 Haziran 2002 tarihinde TBMM’de kabul edilen bir kanunla ise İçel adı yeniden Mersin olarak değiştirilmiştir.

Gazi Mustafa Kemal Paşa, 17 Şubat-4 Mart 1923 arasında İzmir’de toplanan “Türkiye İktisat Kongresi”nden sonra ilk yurt gezisini Adana ve Mersin’e yapmıştır.

Belediyenin şereflerine verdiği ziyafete katılmak üzere hep birlikte Mersin Palas Oteline (Günümüzde Mersin Oteli), daha sonra Askeri Mıntıka Kumandanlığına gidildi (Yandığı yerde şimdi Özgür Çocuk Parkı vardır.).

mersin özgür çocuk parkı ile ilgili görsel sonucu

Atatürk 20.1.1925 tarihinde yine Eşi Latife Hanımla birlikte Mersin’e gelmiş ve günümüzde Atatürk Evi olarak müzeye dönüştürülen Christmann Köşkü‘nde misafir edilmiştir.

mersin Christmann Köşkü ile ilgili görsel sonucu

Atatürk 29.1.1925 günü satın almak istediği Tekir-Olukbaşı Çiftliğine gitmiştir.

mersin Tekir-Olukbaşı Çiftliği ile ilgili görsel sonucu

Bu çiftlik Abidin Paşa’dan Bodasakiye, kurtuluştan sonrada hazineye geçmişti.

Atatürk çiftliği hazineden satın almıştır.

Burası modern bir çiftlik haline getirilmiş, bağış üzerine yine hazineye devredilmiştir.

17 Mart 1923 günü Gazi, Eşi Latife Hanım ile beraber Mersini ziyaret ettikten sonra akşamüzeri Tarsus’a geldiler.

18 Mart 1923 günü, Şelale civarında bulunan Sadık Paşa’nın un fabrikasına giden Gazi ve eşi, burada sabah kahvaltılarını yaptıktan sonra, Şeyh Sunusi’nin evini ziyaret ettiler.

mersin Şeyh Sunusi'nin evi ile ilgili görsel sonucu

Mersin İnsanı Hanri Atat’ın bir sokağa adı konmuştur. 

Ulu Camii köşesinden başlayarak Silifke Caddesi’ne ve oradan da bir iş merkezi içinden İstiklal Caddesi’ne çıkan sokak “Hanri Atat Sokağı” olarak Akdeniz Belediyesi tarafından tescil edilmiştir. 

Bu sokak içerisindeki bir binada Hanri’nin ana şirketi olan Atako’da yer alır.

 Lina Nasif’te doğduğu sokağa verilen adı ile bizim için unutulmazlar arasında yerini almıştır. 

Uray Caddesi’nin başlangıcından itibaren yürümeye başlarsanız, Roman Katolik Kilisesi’ni takiben kent merkezine gelirken sağdan üçüncü sokak, “Lina Nasif Sokağı” olarak Akdeniz Belediyesi tarafından tescil edilmiştir.

mersin Camişerif Mahallesi ile ilgili görsel sonucu

 Mersin’de esas yerleşim, ticaretin kalbinin attığı Camii Şerif Mahallesindedir.

Limana inen veya kıyıya paralel uzanan geniş sokaklarda ticaret yapan esnafa ait altı dükkân ya da depo tarzında, üzeri konut olan binalar vardır.

mersin atatürk caddesi ile ilgili görsel sonucu

Daha zengin yabancıların bahçeli evleri ise şimdiki Atatürk Caddesi civarındadır.

Mersin’de diğer birçok kentte olduğu gibi, özellikle Avrupalıların oturduğu ve ticaretin merkezi olan yerde ‘’Frenk Mahallesi’’ adında bir yer vardır

mersin frenk mahallesi ile ilgili görsel sonucu

Yerleşim ticaret yaşamının gerçekleştiği Camii Şerif Mahallesi’ndedir ve bu yerleşim batıya ve kuzeye doğru yönelen mahallelerle genişletilmiştir.

Limana inen veya kıyıya paralel olarak uzanan geniş sokaklarda ticaret yapan esnafa ait depo dükkân konut tipi evler çoğunluktadır.

mersin hamidiye mahallesi ile ilgili görsel sonucu

Daha büyük, bahçeli evler Hamidiye Mahallesi’nde ve bugünkü Atatürk Caddesi civarında yer alır.

Geleneksel Osmanlı kentlerinde rastlanan konak tipi yönetici eşraf evleri, burada yerini tüccar evlerine bırakmıştır.

Geçmişte Kiremithane Mahallesi sınırlarında kalan, şu anda ise Kültür Mahallesi sınırları içinde yer alan Çamlıbel, Levantenlerin yaşamak için tercih ettiği, modern dünya görüşü ile geleneksel değerleri birlikte yaşatabilmiş, sosyal, kültürel ve ticari kimlikleri olan insanlar ve ailelerin yaşadığı yerleşim bölgesiydi.

mersin çamlıbel ile ilgili görsel sonucu

Ağırlıklı olarak Kışla Caddesinde Levantenlere ait olan ve eklektik denilebilecek mimarlık ürünlerinin sergilendiği yapılara rastlanmaktadır.

Eskiden Kışla Caddesi denilen cadde bugün Atatürk Caddesi olarak anılmaktadır.

Ticaretin merkezi olan Uray caddesine yakın olan Camii Şerif Mahallesindeki Levanten topluluğa ait evlerin zemin katları genellikle dükkân ya da depo olarak kullanılmaktaydı.

mersin uray caddesi ile ilgili görsel sonucu

Bugüne kadar korunmuş olan evlerden biri Atatürk Caddesinin üzerinde no:48’de bulunan, 1905 yılında Vadih Nacar tarafından yaptırılan ve Nacar Evi olarak bilinmektedir.

mersin Atatürk Caddesi Nacar Evi ile ilgili görsel sonucu

Arap Ortodoks Kilisesi Atatürk Caddesi üzerinde, ayakta kalan en eski kilisedir.

Kilise Mersin’in ilk sakinlerinden olan Nadir ailesinden Dimitri ve Tannus Nadir isimli kişiler tarafından bağışlanan arsa üzerine inşa edilmiştir.

mersin Atatürk Caddesi Arap Ortodoks Kilisesi ile ilgili görsel sonucu

1878’de yapılmış olan kilise halen ibadete açıktır.

Sursok Han, ticaretin kalbinin attığı yerde Uray caddesinde Sorsock ailesine ait bir yapıdır.

mersin Sursok Han ile ilgili görsel sonucu

MERSİN İLÇELERİ

mersin il haritası ile ilgili görsel sonucu

Tarsus  

mersin tarsus ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Toroslar

mersin toroslar ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Akdeniz 

mersin akdeniz ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Yenişehir

mersin yenişehir ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Mezitli  

mersin mezitli ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Erdemli 

mersin erdemli ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Silifke  

mersin silifke ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Anamur 

mersin anamur ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Mut

mersin mut ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Bozyazı 

mersin bozyazı ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Gülnar  

mersin gülnar ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Aydıncık

mersin aydıncık ilçesi ile ilgili görsel sonucu

Çamlıyayla

mersin çamlıyayla ilçesi ile ilgili görsel sonucu

MERSİN ÜNİVERSİTESİ YERLEŞKESİ

mersin üniversitesi kampüs ile ilgili görsel sonucu

TARSUS ÜNİVERSİTESİ YERLEŞKESİ

tarsus üniversitesi kampüsü ile ilgili görsel sonucu

TOROS ÜNİVERSİTESİ YERLEŞKESİ

toros üniversitesi kampüsü ile ilgili görsel sonucu

 ÇAĞ ÜNİVERSİTESİ YERLEŞKESİ

MERSİN ÇAĞ üniversitesi kampüsü ile ilgili görsel sonucu

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s