GELİBOLULU BEYAZ RUSLAR —– ALINTIDIR

GELİBOLULU BEYAZ RUSLAR

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

 

Ömer Erbil

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

Bolşevik Devrimi’nden sonra kaçan Beyaz Rusların yaklaşık 30 bini Gelibolu’ya sığınmıştı.

  Onsekiz Mart Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Vedat Çalışkan, zorunlu gurbet hayatı yaşayan Rusların etkilerini ve yaşadıklarını araştırdı.

Beyaz Rusların tiyatro, kütüphane, dekovil hattı, futbol takımı kurduklarını belirten Prof. Çalışkan, “Gelibolu, Rusların yeniden ayağa kalkabilmesi için adeta bir sığınaktı.

Bu insanlar, kendilerini ‘Gelibolulu’ olarak adlandırmışlardır” dedi.

BOLŞEVİK Devrimi sonrasında yüz binlerce Beyaz Rus, mülteci olarak dünyanın çeşitli ülkelerine sığınmıştı.

Ruslara kapılarını açan ülkelerden biri de Türkiye olmuştu.

Türkiye’ye ulaşan 200 bin Beyaz Rus’tan yaklaşık 30 bini de 1920-1921 yıllarında Gelibolu’da zorunlu bir gurbet yaşadılar.

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

Rusların İstanbul’daki yaşamı iyi bilinse de Gelibolu yaşamları pek bilinmez.

Beyaz Ordu’nun General Kutepov komutasındaki, disipliniyle ünlü 1’inci Kolordu’su, 21 Kasım’da Gelibolu’ya doğru gemilerle yola çıktı.

Rus Anı­tı, 16 Tem­muz 1921'de açıl­dı. ile ilgili görsel sonucu

İlk kafile 22 Kasım’da, Gelibolu’ya ayakbastı.

Rusların üçte biri kent içinde yerleştirilirken, askeri birliklerin yerleşmesi için Gelibolu’ya 8 kilometre mesafedeki bir arazide çadırlara yerleştirildi.

O dönemde Gelibolu Fransız ve Yunan işgal kuvvetlerinin kontrolündeydi.

Ancak halk işgal kuvvetlerine göstermediği ilgiyi Beyaz Ruslar’a göstermişti.

Çünkü aynı kaderi paylaşıyorlardı, ülkeleri işgal edilmişti.

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

KÜLTÜR, SANAT VE FUTBOL

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Vedat Çalışkan’ın araştırmasına göre, Türkler Rusları büyük bir hoşgörü içinde kabul etti. Türk kadınları, Rus kadın ve çocuklarıyla ilgilendi, gereksinim duyulan ev eşyasını onlara verdiler.

Türk müftüsü de yerleşmeler için camileri açtı.

Müftü, Türk vatandaşlarıyla görüşerek Rusların konaklama sorununu çözmeye çalıştı.

Ruslar, oturdukları evlerin duvarlarını kireçle boyuyor ve duvarlara anayurt manzaraları (Kremlin Sarayı vb.) çizerek yaşadıkları mekânı şekillendiriyorlardı.

Şehir dışında oluşturulan askeri kamptan kente dekovil (küçük demiryolu) hattı kuruldu.

Liman, hamam, mutfak ve fırın inşa edildi.

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

Askeri disiplin içinde eğitimler, törenler ve teftişler yapıldı.

Okullar açıldı ve Rusya’daki eğitim programları uygulandı.

800 kitaplı bir kütüphane ve okuma salonu da faaliyete geçirildi.

Kentteki bin kişilik tiyatroda ve 2 bin 500 kişilik kamp tiyatrosunda aralarında Çehov, Gogol, Leonid Andreev gibi tanınmış yazarların oyunlarının da yer aldığı 80’den fazla oyun sahnelendi.

 ‘Birinci Kolordu Futbol Birliği’, ‘Kamp Birlikleri Futbol Birliği’, ‘Gelibolu Şehri Birlikleri Futbol Birliği’ kuruldu.

23 futbol takımı ortaya çıktı ve maçlar oynandı.

Beyaz Ordu’nun Gelibolu’dan ayrılmasından sonra ‘Gelibolu’ adını alan, Bulgarları farklı bir skorla yenen ve daha sonra ünlü Çek takımlarıyla maçlar yapan ‘Birinci Kolordu Futbol Takımı’ böyle doğdu.

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

RUS KÜLTÜRÜNÜN DOĞUM YERİ

Prof. Dr. Vedat Çalışkan, araştırmalarıyla ilgili şu bilgileri verdi: “Gelibolu’da Beyaz Ruslar’dan günümüze ulaşan izleri belgelemeyi amaçlayan saha çalışmalarımız 2005 yılında başladı ve bugüne değin sürdü.

Gelibolu, Ruslar için tarihsel, politik ve kültürel bakımlardan özel bir anlam taşır.

Kırım’ı terk etmelerinden sonra tüm Beyaz Ruslar dikkatlerini Gelibolu’daki Beyaz Ordu’ya vermişti.

Bu orduda sadece Rus ordusunu değil, aynı zamanda Rusya devletini görüyorlardı.

Beyaz Ruslar, toplumsal hayatlarını burada tekrar kurarak ‘Rusya’ düşüncesini yeniden oluşturdular. Gelibolu bir bakıma Beyaz Rus kültürünün doğum yeri olmuş ve buradan dünyaya yayılmıştır.

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

 Beyaz Ruslar’ın Gelibolulular Derneği ve Gelibolu Dergisi de Türkiye’de pek bilinmez.

Gelibolulular Derneği, Beyaz Ruslar’ın buradan ayrılmasından sonra Fransa’da, Macaristan’da, Bulgaristan’da, Çekoslovakya’da şubeler oluşturdu. Derneğin Prag Şubesi 2’nci Dünya Savaşı sonlarına kadar yaklaşık 100 sayılık bir dergi çıkardı.

Derneğin ABD’deki şubesi 1950-1960 tarihleri arasında ‘Perekliçka’ (yoklama) adlı bir dergi yayınladı.

Benzer olarak 1933-1939 yılları arasında Sofya’da aylık yayınlanan ‘Gelibolu’ dergisinin ise 60 sayılık bir ömrü oldu.

2020-2021 yılları, Bolşevik Devrimi’nden sonra Gelibolu’ya gelerek burada zorunlu bir gurbet yaşayan Beyaz Ruslar’ın 100’üncü yıldönümü.

Tüm bu gelişmeler Türkiye-Rusya ilişkilerinin geliştirilmesine çok önemli katkılar sağlayabilecek bir sürece işaret ediyor.”

Rus Anı­tı, 16 Tem­muz 1921'de açıl­dı. ile ilgili görsel sonucu

ANIT YENİDEN YAPILDI

Gelibolulular, General Vrangel ve askerlerini marşlar eşliğinde yolcu etti.

Rusların çoğu 14 Aralık 1921’e kadar Gelibolu’yu boşaltarak Sırbistan, Yugoslavya, Bulgaristan ve Tunus’taki Fransız kamplarına gönderildi.

Ruslar ayrıldığında arkalarında 255 kişinin gömülü olduğu Büyük Rus Mezarlığı ve Rus Anıtı bıraktılar.

Anıt 2008 yılında yeniden inşa edildi.

gelibolu rus anıtı ile ilgili görsel sonucu

 

 

 

GELİBOLU’DA UNUTULMIŞ BİR RUS ASKER ANITI

 

SONER YALÇIN

Rusya ile ilişkiler her geçen gün gerginleşiyor.

Kimileri ateşi söndürmeye benzinle gidiyor; Rusya ile “tarihi düşmanlığı” yazıp duruyorlar.

AKP, 6 yıl önce açtığı Gelibolu’daki Rus Anıtı’nı unutmuşa benziyor.

Oysa bu anıt iki ülkenin birbirine dostluğunun işareti.

Anıtın hikayesi, filmlere konu olması gereken binlerce Rus mültecisinin acı gerçeklerini gözler önüne seriyor…

Rus Anı­tı, 16 Tem­muz 1921'de açıl­dı. ile ilgili görsel sonucu

Rus Anı­tı, 16 Tem­muz 1921’de açıl­dı.

On­la­ra “Be­yaz Ru­s” de­ni­li­yor­du.
Bu­gün be­yaz Rus­la­rın ya­şa­dı­ğı Be­la­rus ile il­gi­le­ri yok­tu.
“Be­ya­z” den­me­le­ri­nin ne­de­ni Rus­ya’da­ki 1917 yı­lın­da­ki “Kı­zıl Dev­ri­m”­den kaçmalarıydı.
İk­ti­da­rın “Kı­zıl Or­du­”su var­dı ve onun­la sa­va­şıp kay­be­den bir de “Be­yaz Or­du­” var­dı Rus­ya’da…
Rus­ya’dan ka­çan­la­rın ço­ğu “Be­yaz Or­du­” men­su­buy­du.
Bu ne­den­le İs­tan­bu­l’­a ge­len mül­te­ci­le­re “Be­yaz Ru­s” de­ni­li­yor­du!

Oy­sa bu mül­te­ci­ler ara­sın­da; Uk­ray­na­lı­lar, Ka­zak­lar, Ta­tar­lar, Gür­cü­ler, Ya­hu­di­ler, Çer­kez­ler, Türk­ler, Er­me­ni­ler ve Rus­lar var­dı.

Rus Anı­tı, 16 Tem­muz 1921'de açıl­dı. ile ilgili görsel sonucu

Rus Anı­tı’nın ye­ni ha­li…

Rus Anı­tı, 16 Tem­muz 1921'de açıl­dı. ile ilgili görsel sonucu

“Be­yaz Ru­s” si­ya­si bir ta­nım­dı…
Be­yaz Rus­la­rın Tür­ki­ye’de en yo­ğun bu­lun­duk­la­rı yıl­lar Mü­ta­re­ke dö­ne­miy­di.
Rus­ya’da­ki iç sa­vaş­ta İti­laf Dev­let­le­ri Be­yaz Or­du’ya yar­dım et­miş­ti.

Baş­ta Fran­sız­lar ol­mak üze­re mül­te­ci­le­rin Rus­ya’dan sağ-sa­lim ay­rıl­ma­la­rı­nı sağlıyorlardı.
Be­yaz Rus­lar 1 Ni­san 1919 ta­ri­hinde İs­tan­bu­l’­a gel­me­ye baş­la­dı.
İlk ge­len­ler Rus zen­gin­le­riy­di.
İl­ti­ca fur­ya­sı baş­la­dı­ğın­da sa­yı­nın 20 bin ola­ca­ğı tah­min edi­li­yor­du.

Bir yıl için­de sa­de­ce İs­tan­bu­l’­da ya­şa­yan mül­te­ci sa­yı­sı 70 bin ol­muş­tu!
“Be­yaz Or­du­” Kı­rı­m’­da ke­sin mağ­lu­bi­ye­te uğ­ra­yın­ca bin­ler­ce Rus as­ke­ri de İs­tan­bu­l’­a gel­di. 

Mül­te­ci sa­yı­sı, -Fran­sız As­ke­ri Ar­şi­vi’ne gö­re- 148 bin 678 idi.

Bu­nun 104 bin 942 ki­şi­si as­ker­di.

Ale­xan­der Ku­te­pov ile ilgili görsel sonucu

Ale­xan­der Ku­te­pov

Rus­la­rın ün­lü ya­zar­la­rın­dan Ar­ka­diy Aver­çen­ko da İstan­bu­l’­day­dı ve şöy­le ya­za­cak­tı:
“Bü­tün Rus­ya altüst ol­du ve ba­vul­la­rın üze­rin­de otu­ru­yor.”
Bu ka­dar mül­te­ci­nin İs­tan­bu­l’­da ba­rın­ma­sı im­kan­sız­dı. İmam, muh­tar ve iş­gal­ci as­ker­le­rin su­bay­la­rı ka­pı ka­pı do­la­şıp her eve beş-al­tı Be­yaz Rus bı­ra­kıp gi­di­yor­du.

Her­kes bir­bi­ri­ne so­ru­yor­du, “Siz­de kaç ta­ne?”
Ev­ler dol­du.

So­nun­da…
As­ker­ler da­ğı­tıl­dı.
Rus Bi­rin­ci Or­du­su‘n­dan 9 bin 540’ı su­bay ol­mak üzere 29 bin 713 as­ker Ge­li­bo­lu‘da oluş­tu­ru­la­cak kampa gön­de­ril­di.

Na­dezh­da Ple­vits­ka­ya    ile ilgili görsel sonucu

Na­dezh­da Ple­vits­ka­ya

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

ÇIP­LAK VA­Dİ

Ta­rih: 22 Ka­sım 1920.
Ker­son ve Sa­ra­tov ad­lı ge­mi­ler Ge­li­bo­lu’ya gel­di.
Ge­mi­den ilk ko­mu­tan Kor­ge­ne­ral Ale­xan­der Kutepov in­di.
Onu bin­ler­ce yor­gun-bez­gin as­ker ta­kip et­ti.
Ge­li­bo­lu’nun du­ru­mu da fark­lı de­ğil­di; 1912’de­ki ün­lü Şar­köy-Hoş­köy (Ga­nos) dep­re­miy­le gün­lük ya­şam pe­ri­şan hal­dey­di.

Ar­dın­dan Bi­rin­ci Dün­ya Sa­va­şı’nı ya­kın­dan ya­şa­mış­tı ka­sa­ba.
Ge­li­bo­lu’ya ge­ti­ri­len mül­te­ci­ler ara­sın­da si­vil­ler de var­dı.

Bun­lar ka­sa­ba­ya yer­leş­ti­ril­di.

Her oda­da 2 ile 4 ai­le ka­la­cak­tı!
Ay­rı­ca…

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

Ge­li­bo­lu’da­ki boş 13 or­tak ev­de üç yüz­den faz­la ka­dın ve sek­sen ço­cuk ya­şa­ya­cak­tı!
Ka­dın­la­rın ara­sın­da as­ker­ler de var­dı; 1.100 ka­dın as­ke­rin ço­ğu Ge­li­bo­lu’da­ki ev­ler­de kal­dı.
Rus as­ker­ler, Ge­li­bo­lu’nun 6 km. uza­ğın­da ya­zın ku­ru­yan Bü­yük­de­re Neh­ri va­di­si­ne yer­leş­ti.
Ge­li­bo­lu’ya “Gal­li­po­li­” söz­cü­ğü­ne ses­çe ben­ze­me­sin­den do­la­yı “Gö­le­ye Po­le­” (Çıp­lak Va­di) adı­nı ver­diler…
Rus­lar he­men ça­dır­lar kur­du­.
Has­ta ya­ra­lı as­ker­ler var­dı; ça­bu­cak has­ta­ne yap­tı­lar.
Ta­lim­le­re baş­la­dı­lar. 

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

Fa­kat…
Kı­sa za­man­da bes­len­me so­ru­nu or­ta­ya çık­tı.

Bo­zuk kon­ser­ve­le­ri, çü­rük pa­ta­tes­le­ri ye­mek zor­du.
İş ba­şa düş­müş­tü: Droz­dovs­kiy Ala­yı’n­dan 2 su­bay ve 45 as­ker top­ra­ğı iş­le­yip seb­ze ye­tiş­tir­mek­le gö­rev­len­di­ril­di.

 La­ha­na, do­ma­tes, pa­ta­tes, bi­ber, sa­la­ta­lık, ka­bak, ha­vuç, bi­ber ye­tiş­tir­me­ye baş­la­dı­lar.

Bu ürün­ler ge­nel­lik­le has­ta as­ker­le­re ve­ri­li­yor­du.
Ek­mek ön­ce­le­ri İs­tan­bu­l‘­dan ge­ti­ri­li­yor­du.

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

Bun­lar ba­yat­tı; küf­lüy­dü.
Kamp­ta fı­rın yap­tı­lar; gün­de 15 bin ek­mek çı­kar­ma­ya baş­la­dı­lar.
Ha­va so­ğuk­tu.

Böl­ge ço­rak­tı.

Ya­ka­cak hiç­bir şey yok­tu. 

Os­man­lı Har­bi­ye Ne­za­re­ti odun yar­dı­mın­da bu­lun­du.
Mo­ral­ler bo­zu­lu­yor­du.
Ta­rih: 19 Ara­lık 1920.
Kı­rı­m’­da­ki “Be­yaz Or­du­” Ko­mu­ta­nı Pyotr Vran­ge­l‘­in Ge­li­bo­lu’ya ge­li­şi as­ker­le­rin mo­ra­li­ni yük­selt­ti.
Tek­rar Rus­ya’ya gi­dip “Kı­zıl Or­du­”yu ye­nip ik­ti­dar ola­cak­la­rı­na da­ir inanç­la­rı güç­len­di…

Ni­ko­la­i Skob­lin ile ilgili görsel sonucu

Ni­ko­la­i Skob­lin

ŞAR­KI­CI PLE­VİTS­KA­YA

Ä°lgili resim

Ge­li­bo­lu’da­ki mül­te­ci kam­pın­da kül­tü­rel ha­yat da var­dı.
İs­tan­bu­l’­dan 800 ki­tap ge­tirt­ti­ler. 

Ça­dı­rın bi­ri­ni kü­tüp­ha­ne yap­tı­lar; oku­ma ça­dı­rı sa­at 09.00-15.00 ara­sı açık­tı.

Yi­ne de ye­ter­li de­ğil­di; ki­tap sa­yı­sı az­dı.
Oku­ma ih­ti­ya­cı­na pra­tik bir yol bul­du­lar: Öğ­le ye­mek­le­rin­den son­ra bü­tün ça­dır­lar­da bir ki­şi­nin yük­sek ses­le oku­du­ğu ki­ta­bı di­ğer­le­ri din­li­yor­du.
Alay­lar ken­di ara­la­rın­da el ya­zı­sıy­la ga­ze­te çıkardılar. 

Ör­ne­ğin…
Mar­kov Pi­ya­de Ala­yı’nın ga­ze­te­si­nin adı, “sa­ka­l” idi.
Ti­yat­ro kur­du­lar.

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

‘Hatırla Sevgili’ diye tanınan şarkı, aslında ‘Hatırla Margarit’ diye başlayan bir Beyaz Rus şarkısıdır.

15 ti­yat­ro­cu Çe­hov ve Go­gol gi­bi ya­zar­la­rın sek­sen oyu­nu­nu ser­gi­le­di.
Mül­te­ci olan ün­lü Rus şar­kı­cı Na­dezh­da Plevitskaya kamp­ta kon­ser­ler ver­di.
Çe­şit­li ko­nu­lar­da kurs­lar aç­tı­lar: Rus ede­bi­ya­tı, ki­li­se ta­ri­hi gi­bi bil­gi­ler ve­ri­lir­ken için­de Türk­çe’nin de ol­du­ğu ya­ban­cı dil öğ­re­til­di.
Spor­suz ol­maz­dı; ilk jim­nas­tik ve es­krim oku­lu aç­tı­lar.

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu
Fut­bol ta­kım­la­rı var­dı; 23 fut­bol ta­kı­mı kur­du­lar.
At­le­tizm ya­rış­la­rı dü­zen­le­di­ler.
Ço­cuk­la­rı da unut­ma­dı­lar; şen­lik­ler yap­tı­lar.
Bu ara­da ço­cuk sa­yı­sı hep art­tı. 

Çok sa­yı­da dul ka­dın Ge­li­bo­lu’da ev­len­di.

gelibolu beyaz ruslar ile ilgili görsel sonucu

Yü­zü aş­kın ye­ni be­bek dün­ya­ya gel­di.
Ço­cuk­la­rın top­lam sa­yı­sı 320 ol­du.
Ve kuş­ku­suz ölüm­ler de var­dı. 

293 ki­şi ya­şa­mı­nı kay­bet­ti.
Ge­ne­ral Ku­te­po­v‘­un çağ­rı­sı üze­ri­ne 16 Ha­zi­ran 1921‘de 20 bin taş­tan ya­pıl­mış bir anıt yap­ma­ya baş­la­dı­lar.
Rus Anı­tı 16 Tem­muz 1921’de açıl­dı.

RUS MU­HİT­TİN

“Be­yaz Rus­la­r”­ın anı­tı yap­ma­la­rı­nın se­be­bi ölen ar­ka­daş­la­rı­na duy­duk­la­rı say­gıy­dı.
Anı­tın 16 Tem­muz 1921’de açıl­ma­sı­nın ne­de­ni, 15 gün son­ra kam­pı bo­şal­ta­cak olmalarıy­dı.
İlk ka­fi­le, Sü­va­ri Bir­li­ği’den 410 ki­şiy­le Se­la­ni­k‘­e gitti.

Bu­ra­dan Sır­bis­ta­n’­a va­ra­cak­lar­dı.
Rus pi­ya­de­ler Var­na‘ya sevk edil­di.

Bun­la­rın sa­yı­sı 7 bin­di.
Ge­ne­ral Ku­te­pov, 14 Ara­lık 1921’de Ge­li­bo­lu’dan ay­rıl­ma­dan ön­ce son kez Rus Anı­tı’nı zi­ya­ret et­ti.
Ko­mu­tan Ku­te­po­v’­un git­me­siy­le kamp bo­şal­ma­mış­tı. 

Son ka­fi­le 1.5 yıl son­ra 5 Ma­yıs 1923′te Gelibolu’dan ay­rıl­dı.
Fa­kat…
Ge­li­bo­lu’da ka­lan Rus­lar da ol­du.
Rus Me­cit gi­bi…
Rus Mu­hit­tin gi­bi…
Ge­li­bo­lu’ya yer­le­şip ye­ni ha­yat ku­ran Rus as­ker­ler de ol­du.
Rus di­li de bir söz­cük ka­zan­dı; “Gal­li­po­li­”…

Rus Anı­tı, 16 Tem­muz 1921'de açıl­dı. ile ilgili görsel sonucu

Ge­li­bo­lu’nun ye­ni mi­sa­fir­le­ri 15 Ka­sım 1920

 

 

SON­RA NE­LER OL­DU?

Ge­li­bo­lu’dan ay­rı­lıp Av­ru­pa’nın dört ya­nı­na da­ğı­lan Rus mül­te­ci­ler, Pa­ris mer­kez­li “Gal­li­po­li­ler Der­ne­ği­” kur­du.
Anı­tın ba­kı­mı için Ge­li­bo­lu’dan İs­ma­il İsan ile te­ma­sı kes­me­di­ler.

 Hat­ta ken­di­si­ne özel bir Rus as­ke­ri ma­dal­ya­sı verdiler.
An­cak…
Bu iliş­ki­ler yıl­lar için­de kay­bol­du git­ti.
Tıp­kı, anı­tı yap­tı­ran Ge­ne­ral Ale­xan­der Ku­te­pov gi­bi.
Ku­te­pov sür­gü­ne git­ti­ği Pa­ri­s’­te 16 Ocak 1930‘da ka­yıp­la­ra ka­rış­tı.
Kim­se ne ol­du­ğu­nu an­la­ya­ma­dı!
Do­kuz yıl son­ra..
Rus Bir­le­şik As­ke­ri Bir­li­ği’nin li­de­ri Ge­ne­ral Yev­geny Mil­ler de Pa­ri­s’­te ka­yıp­la­ra ka­rı­şın­ca iş çö­zül­dü.
Ge­li­bo­lu’da­ki kam­pa ge­lip şar­kı söy­le­yen ün­lü Rus sa­nat­çı­sı Na­dezh­da Ple­vits­ka­ya ve eşi Ge­ne­ral Ni­ko­la­i Skok­lin Pa­ri­s’­te Sov­yet­ler Bir­li­ği is­tih­ba­rat ör­gü­tü GPU (KGB) adı­na ça­lış­ma­yı ka­bul et­miş­ler­di.
Bi­ri­nin kod adı “Fer­mer­şa­” (köy­lü ka­dın), di­ğe­ri­nin “Fer­me­r” (köy­lü) idi.
Gö­rev­le­ri; Pa­ri­s’­te yıl­lar­dır bir­lik­te mül­te­ci ha­ya­tı ya­şa­dık­la­rı ge­ne­ral­le­ri ka­çı­rıp Mos­ko­va’ya götürülmeleri­ne yar­dım et­mek­ti.
So­nun­da ya­ka­yı ele ver­di­ler.
Ni­ko­la­i Skob­lin kaç­tı; İs­pan­ya iç sa­va­şın­da öl­dü­ğü id­di­a edil­di.
Na­dezh­da Ple­vits­ka­ya ya­ka­lan­dı, 20 yı­la mah­kum edil­di; Na­zi­ler Pa­ri­s’­e gir­di­ğin­de öl­dü­rül­dü.
Pa­ri­s’­te fır­tı­na­lar eser­ken Ge­li­bo­lu’da­ki Rus Anı­tı da bun­dan et­ki­len­di.

Ar­tık il­gi­le­nen kim­se kal­ma­mış­tı.

Yıl­lar sü­ren ih­mal ve ba­kım­sız­lık so­nu­cu anıt yıp­ran­dı.
Ta­rih: 23 Tem­muz 1949.
Rus Anı­tı dep­rem­de yı­kıl­dı.
Ve…

Yıl­lar son­ra…
1990‘lı yıl­la­rın so­nu…
Baş­ba­kan Bü­lent Ece­vit anı­tın ve me­zar­lı­ğın ye­ni­den ya­pıl­ma­sı için Rus­ya ile el sı­kış­tı.

Ya­pı­mı uzun sür­dü.
Ta­rih: 17 Ma­yıs 2008.
Ge­li­bo­lu Ga­zi Sü­ley­man Pa­şa Ma­hal­le­si İpek So­ka­k’­ta Rus Anı­tı açıl­dı.
Bu anı­tın şöy­le bir özel­li­ği var­dı.
Sov­yet­ler Bir­li­ği da­ğıl­dık­tan son­ra yurt dı­şın­da açtıkla­rı ilk anıt­tı.

Rus Anı­tı, 16 Tem­muz 1921'de açıl­dı. ile ilgili görsel sonucu

Ge­li­bo­lu’da­ki Rus as­ker­le­ri Ka­sım 1921

AN­KA­RA Dİ­RE­Nİ­Şİ BE­YAZ RUS­LA­RI BÖL­DÜ

Bol­şe­vik Dev­ri­mi’nin li­de­ri Le­ni­n‘­in Ana­do­lu’da kur­tu­luş sa­va­şı mü­ca­de­le­si ve­ren Mus­ta­fa Ke­ma­l’­i des­tek­le­di­ği­ni bi­li­yor­su­nuz.
Pe­ki…
Bol­şe­vik­le­rin “Kı­zıl Or­du­”sun­dan ka­çıp Ge­li­bo­lu ve Ça­tal­ca gi­bi yer­le­re yer­leş­ti­ri­len “Be­yaz Or­du­”nun bu iliş­ki­ye tav­rı kar­şı po­zis­yo­nu ney­di?
Kuş­ku­suz An­ka­ra Hü­kü­me­ti te­dir­gin­di.
Çünkü Rus as­ker­ler, baş­ta “din kar­deş­le­ri­” Yu­nan Or­du­su ol­mak üze­re İti­laf Dev­let­le­ri ko­ru­ma­sı al­tın­day­dı.

Ana­do­lu ha­re­ke­ti­ne kar­şı kul­la­na­bi­lir­ler­di.
Bu ne­den­le Yu­nan Or­du­su da boş dur­ma­dı; sü­rek­li mül­te­ci Rus as­ker­ler ara­sın­da An­ka­ra’nın “Bol­şe­vik dostu­” ol­du­ğu pro­pa­gan­da­sı yap­tı.
Fa­kat…
An­ka­ra da eli boş bek­le­me­di.
Mül­te­ci­ler ara­sın­da Müs­lü­man Çer­kez­ler, Gür­cü­ler, Ta­tar­lar var­dı.

Bun­la­rın li­der kad­ro­su İs­tan­bu­l’­da­ki Mü­da­fa­ai Mil­li­ye Gru­bu­‘y­la te­ma­sa geç­ti.

Ör­ne­ğin, Ami­ral Sa­dık İslamov.
İs­tan­bu­l’­da giz­li ser­vis­ler ara­sın­da is­tih­ba­rat ve pro­pa­gan­da sa­va­şı ya­şan­ma­ya baş­la­dı.
Bi­rin­ci Dün­ya Sa­va­şı es­na­sın­da Teş­ki­latı Mah­su­sa Çar­lık Rus­ya’ya kar­şı fa­ali­yet yü­rüt­mek üze­re ki­mi Ta­tar genç­le­ri­ni eğit­miş ve bun­la­rın bir bö­lü­mü­nü İs­tan­bu­l’­a ge­tir­miş, “Ta­tar Hi­ma­ye Ce­mi­ye­ti­” kur­dur­muş­tu.
Rus mül­te­ci­ler­le iliş­ki­yi bu Müs­lü­man­lar kur­du.
Ana­do­lu’ya des­tek ver­mek is­te­yen mül­te­ci as­ker­ler­den ba­zı­la­rı An­kara’ya gi­der­ken Ada­pa­za­rı’n­da Yu­nan güç­le­rin­ce ya­ka­lan­dı.
An­ka­ra’da­ki di­re­niş Be­yaz Rus­la­rı böl­dü.
Ör­ne­ğin…
Ta­rih: 15 Ara­lık 1920.
Ge­li­bo­lu’ya ge­len bir Rus ma­re­şa­li bir­lik­le­ri tef­tiş eder­ken, “A­na­do­lu’da­ki is­yan­cı­la­ra kar­şı sa­va­şa­cak­la­rı­nı­” söy­le­yin­ce ba­zı Rus as­ker­ler ayak­la­nıp İn­gi­liz­ler ve yan­la­rın­da­ki Rus su­bay­la­rı­nı öl­dür­dü.
Trak­ya’da­ki Fran­sız As­ke­ri Mah­ke­me­si, Ma­re­şal Pol­ko­vi­çev ve Al­bay Sta­mo­zin hak­kın­da ölüm ce­za­sı ver­di.
Ma­re­şa­l’­in su­çu bü­yük­tü; üç kez Mus­ta­fa Ke­ma­l’­in Bol­şe­vik ol­ma­dı­ğı­nı söy­le­miş­ti!
Ge­li­bo­lu’da bu­lu­nan Rus as­ke­ri Ni­ko­lay Ra­yevs­ki anı­la­rı­nı yaz­dı­ğı ki­ta­bın­da Ge­ne­ral Ku­te­po­v’­un, Ke­mal Paşa sa­fı­na geç­mek is­te­yen ki­mi su­bay­la­rı dö­vüp apo­let­le­ri­ni sök­tü­ğü­nü yaz­dı.
2 Ocak 1921 ta­rih­li is­tih­ba­rat ra­po­ru­na gö­re, İn­gi­liz­ler Be­yaz Rus Or­du­su’n­dan ya­rar­lan­mak is­te­miş­ler ama Rus ge­ne­ral­ler­den “re­d” ya­nı­tı al­mış­lar­dı.
En­ver Pa­şa bi­le gö­rüş­me­le­rin­de Ali Fu­at Ce­be­so­y’­a An­ka­ra’nın “Be­yaz Or­du­”dan ya­rar­lan­ma­sı­nı söylemişti.
Her­kes Be­yaz Rus­lar­dan ya­rar­lan­mak is­ti­yor­du.
Bir ki­şi ha­riç…
Ki­mi Rus ge­ne­ral­ler, 1920 yı­lı ba­şın­da Fev­zi Çak­ma­k‘­a ula­şıp be­ra­be­rin­de­ki as­ker­ler­le Mil­li Mü­ca­de­le’ye ka­tıl­mak is­te­dik­le­ri­ni bil­dir­miş­ler ama olum­lu ya­nıt ala­ma­mış­lar­dı.

Çün­kü An­ka­ra Hü­kü­me­ti’nin ke­sin ta­li­ma­tı var­dı.
Mus­ta­fa Ke­mal bu iş­bir­li­ği­ni hep red­det­ti. 

Çün­kü yar­dım­lar al­dı­ğı Bol­şe­vik­ler ile iliş­ki­si­nin bo­zul­ma­sı­nı is­te­mi­yor­du.
Bu ne­den­le 16 Mart 1921’de Sov­yet­ler Bir­li­ği ile Mos­ko­va Ant­laş­ma­sı­‘nı im­za et­ti.
Ama…
Ata­türk, Ana­do­lu’ya kar­şı si­lah ku­şan­ma­yı ka­bul et­me­yen Be­yaz Rus­la­rı hep tak­dir et­ti…
Öy­le ki..
Ge­or­ge Kar­pitc­h‘­in İs­tan­bu­l’­da 1925’te açtığı “Karpi­ç”­i o ka­dar be­ğen­di ki, üç yıl son­ra An­ka­ra’ya ta­şıt­tır­dı.
Bu­gün…
Rus­lar hak­kın­da atıp tu­tan­la­rın hiç­bi­ri Rus­la­rı ta­nı­mı­yor…

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s