TARİHTE İRAN’I YÖNETMİŞ 10 TÜRK DEVLETİ —– ALINTIDIR

TARİHTE İRAN’I YÖNETMİŞ 10 TÜRK DEVLETİ

 
 
 

Onedio

 

1. Gazne Devleti

 

gazneliler harita ile ilgili görsel sonucu

Samanîler’den ayrılıp Afganistan’ın Gazne kentine yerleşen Alp Tegin’in 961 yılında kurduğu devlettir.

Tam anlamıyla bağımsızlığı 977’de Sebük Tigin’in başa geçmesiyle gerçekleşmiştir.

Daha sonraları İran üzerine yayılan Gazneliler, en parlak dönemini Sultan Mahmut ile yaşamıştır.

Bu dönemde hem Hindistan‘a 17 kez sefer yapılarak İslam bu bölgede yayılmış, hem de Abbasi Halifeliği Büveyhoğulları’ndan korunmuştur.

Selçuklular’ın 1040 yılında yapılan Dandakan Savaşı ile güç kazanmasının ardından Gazneliler dağılmış, 1186’da Gurlular’ın son Gazneli sultanı Hüsrev Melik’i tutsak almasıyla devlet resmen son bulmuştur.

 

2. Büyük Selçuklu Devleti

 Büyük Selçuklu Devleti harita ile ilgili görsel sonucu

Selçuk Bey’in Müslüman olduktan sonra Oğuz Yabgu Devleti’ne vergi vermeyi istemeyişi ile kurulan Selçuklu Devleti, Selçuk Bey’in torunları Tuğrul ve Çağrı’nın 1038’de Gazneliler’den ayrılmasıyla bağımsız olmuştur.

Selçuklu Sultanı Alparslan, Malazgirt Savaşı’nda Bizans’a karşı zafer elde ederek günümüz Türkiye’sinin temelini atmıştır.

Her açıdan mükemmel bir uygarlık kuran Büyük Selçuklu Devleti, Katvan savaşı’nda Karahıtaylar’a yenilince büyük ölçüde dağılmış, 1157 yılında Sultan Sencer’in göçebe Oğuzlar’a tutsak düşmesiyle resmen yıkılmıştır.

3. İldenizliler

 

İldenizliler

Şemseddin İldeniz, Selçuklu Devleti’nde kölemen bir askerken, gösterdiği kahramanlıklar nedeniyle çöküş sürecindeki Selçuklu içerisinde kısa sürede atabeyliğe yükselmiştir.

1142 yılında Irak Selçukluları’na karşı güç kazanarak bağımsız olmuştur.

Gürcüler ve Ermeniler üzerine birçok başarılı sefer yaparak, Nahçıvan’dan yönettiği devletini genişletmiştir.

İldenizliler ilerleyen yıllarda İran içlerine kadar yayılmıştır.

Ancak, 1220’deki Moğol saldırılarıyla zayıflayan İldenizliler, 1225 yılında Harzemşahlar Devleti’ne bağlanmıştır.

4. Harzemşahlar Devleti

 

Harezmşahlar Devleti

Büyük Selçuklu Devleti’nin Hive kentinde vali olan Anuş Tekin’in oğlu Kutbuddin Muhammed, 1097 yılında “Harzemşah” unvanı alarak bu bölgeyi yönetmeyi sürdürmüştür.

Atsız Harzemşah döneminde yarı bağımsızlık elde eden Harzemşahlar, Il Arslan döneminde Büyük Selçuklu Devleti’nin yıkılmasıyla bağımsız olmuştur.

Türkistan, İran ve çevre bölgelere yayılan Harzemşahlar Devleti’nin yönetim biçimi ve sanat tarzı Selçuklular’ın devamı niteliğindedir.

Celaleddin Harzemşah’ın Yassıçemen Savaşı’nda Anadolu Selçukluları’na yenilmesiyle zayıflayan Harzemşahlar Devleti, Moğol Hanı Ögeday tarafından 1231’de yıkılmıştır.

5. Timur İmparatorluğu

 Timur İmparatorluğu harita ile ilgili görsel sonucu

Çağatay Hanlığı’ndaki iç karışıklıklar sırasında güçlenen Emir Timur, 1370 yılında kendi adıyla anılacak devleti kurmuştur.

Bu devlet, kısa sürede Harezm, İran, Kafkas, Deşt-i Kıpçak, Hindistan, Irak, Suriye ve Anadolu’ya yayılan büyük imparatorluğa dönüşmüştür.

Bu sürede Çağatay Hanlığı, Altın Orda, Celayiriler, Karakoyunlular, Osmanlılar gibi birçok devlet, Timur tarafından yıkılmıştır.

Timur, 1405 yılında Çin‘i fethetmeye giderken ölmüştür.

Onun ardından Timurlular siyasi olarak yeniden güçlenememiş olsa da, birçok bilim ve sanat alanında ilerleme sürmüştür.

Timur İmparatorluğu, 1507’de Şeybani Han’a bağlı Özbekler’in başkent Herat’a girmesiyle yıkılmıştır.

6. Karakoyunlular

 

Karakoyunlular

Göçebe bir Türkmen boyu olan Karakoyunlular, İlhanlılar’ın çöküşünü fırsat bilip 1380’de Bayram Hoca önderliğinde bağımsız olmuştur.

1400 yılında Karakoyunlular’ın başındaki Kara Yusuf, Timur’dan kaçıp Osmanlı’ya sığınmıştır.

Timur öldükten sonra Tebriz’i alarak hükümdarlığa devam etmiştir.

Karakoyunlular, ilerleyen yıllarda İran içlerine kadar yayılsa da, Akkoyunlular’dan Uzun Hasan’ın Karakoyunlu önderi Cihan Şah’ı öldürmesiyle çöküşe geçmişlerdir.

1469 yılında bu devlet resmen yıkılmıştır.

7. Akkoyunlular

 

Akkoyunlular

Diyarbakır, Elazığ ve Azerbaycan yörelerinde etkin bir Türkmen boyu olan Akkoyunlular, Kara Yülük Osman Bey döneminde 1378’de bağımsızlık elde etmişlerdir.

Devletlerini korumak için Ankara Savaşı’nda Timur’a yardım etmişlerdir.

Timur da bu yardımlarından dolayı Malatya ve Diyarbakır’ı Akkoyunlular’a vermiştir.

Kara Yülük Osman Bey’in ardından Akkoyunlular’ın başına Uzun Hasan geçmiştir. Onun döneminde Akkoyunlular, Horasan’dan Anadolu’ya,

Kafkaslar’dan Umman Denizi’ne kadar uzanan büyük bir devlet olmuştur. Bu büyüme Osmanlılar’ın dikkatini çekmiştir.

Fatih Sultan Mehmet, Trabzon Rum İmparatorluğu’nu yıktıktan sonra yönünü Akkoyunlular’a çevirmiştir.

Otlukbeli Savaşı’nda Osmanlı’dan ağır bir darbe alan Akkoyunlular çöküş sürecine girmiştir.

Uzun Hasan’ın ölümünden sonra çıkan kargaşadan yararlanan Safevi Şahı İsmail, 1508’de bu devlete son vermiştir.

8. Safevi Devleti

 

Safevi Devleti

Anadolu çevresindeki sekiz Türkmen boyunun 1501 yılında Şah İsmail önderliğinde birleşmesiyle kurulmuş ve Akkoyunlular’ın yıkılmasıyla Tebriz’de hüküm sürmeye başlamış Türk devletidir.

Sonraki yıllarda İran‘ın tamamını ele geçiren ve bu coğrafyada Şii inancı yayan Safeviler’in en büyük düşmanları, mezhep çatışmasından dolayı Osmanlılar ve Özbekler olmuştur.

1510 yılında Safevi Kızılbaşlar, Özbekler’e karşı büyük bir zafer elde etmiş ve Horasan’ı almışlardır.

Ancak bu başarıyı Osmanlı’ya karşı gösterememişlerdir. Çaldıran Savaşı’nda Yavuz Sultan Selim, Tebriz’i alarak Safeviler’e karşı üstünlük sağlamıştır.

Yağmalamalar ve ayaklanmalarla zayıflayan Safevi Devleti, Afganlar tarafından 1736’da yıkılmıştır.

9. Afşar Hanedanı

 

Afşar Hanedanı

Afşar Hanedanı, Nadir Şah’ın 1736’da İran‘ı ele geçiren Afganlar’a karşı kurduğu devlettir.

Nadir Şah başa geçtikten sonra Afganları İran’dan geri püskürtmüş ve Delhi’ye kadar ilerlemiştir.

Delhi’den elde ettiği servet ile üç yıl vergi almamış,

Safevi Devleti’nin çökmesiyle darmadağın olan İran’ın yaralarını sarmıştır.

Bu nedenle İran’ın onarıcısı olarak bilinir.

Nadir Şah, Afganlar’ın yeniden ayaklanmasını önlemek için Sünniliğe yakın durmuştur.

1747’de Nadir Şah’ın ölmesiyle dağılan devlet, 1796’da tarih sahnesinden çekilmiştir.

10. Kaçar Hanedanı

 
 

Kaçar Hanedanı

Kaçarlar, Safevi Devleti’nin kurulmasına yardım etmiş bir Türkmen boyudur.

Afşar Hanedanı’nın yıkılmasından sonra İran‘da siyasi karışıklık başlamış ve birçok yeni devlet ortaya çıkmıştır.

Bunlardan biri de Ağa Muhammed Han’a bağlı Kaçarlar olmuştur.

Ağa Muhammed Han, Kaçarlar’ın siyasi birliğini sağladıktan sonra  İran’daki diğer devletlerle mücadele etmiştir.

1796’da İran siyasi birliğini sağlayan Ağa Muhammed Han, başkenti Tahran olan Kaçar Hanedanı’nı kurmuştur.

Bu Türk kökenli hanedan, 1925 yılında Rıza Şah Pehlevi’nin Kaçar hükümetini kontrolü altına alıp Pehlevi Hanedanı’nı kurmasına dek İran’ı yönetmiştir.

Reklamlar

2 thoughts on “TARİHTE İRAN’I YÖNETMİŞ 10 TÜRK DEVLETİ —– ALINTIDIR

  1. Geri bildirim: TARİHTE İRAN’I YÖNETMİŞ 10 TÜRK DEVLETİ —– ALINTIDIR — Abdullah Işık Kişisel Blog Sayfası | tabletkitabesi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s