ORHAN ŞAİK GÖKYAY —– ALINTIDIR

ORHAN ŞAİK GÖKYAY

 

Doğum 16 Ağustos 1902

İnebolu

Ölüm   2 Aralık 1994 (92 yaşında)

Meslek Araştırmacı, şair, öğretmen

Önemli eserleri   Bu Vatan Kimin?

Orhan Şaik Gökyay (d. 16 Temmuz 1902, İnebolu – ö. 2 Aralık 1994), edebiyat tarihi ve dil araştırmacısı, şair, öğretmen.

“Bu Vatan Kimin” şiiri ile hafızalarda yer etmiş vatansever bir şairdir[1].

Edebiyat alanında şairliğinden çok eleştirmenliği ve araştırmacılığı ile öne çıktı.

Dil konusunda yaptığı en önemli çalışma Dede Korkut hikayeleri’ni sadeleştirmesidir[2].

Yetmiş yıl boyunca öğretmenlik yaptı, binlerce öğrenci yetiştirdi.

Bestesi Arif Sami Toker’e ait olan ve Türk Müziği’nin klasikleri arasında sayılan “Çıksam Şu Dağların Yücelerine” şarkısının güftesinin yazarıdır.

Yaşamı

16 Temmuz 1902 tarihinde babasının edebiyat öğretmeni olarak görev yaptığı İnebolu’da dünyaya geldi.

93 Harbi’nden sonra Filibe’den Anadolu’ya göç eden bir ailenin yedi çocuğundan birisidir.

Babası Mehmet Cevdet Efendi, annesi Şefika Hanım’dır[3].

Asıl adı Hüseyin Vehbi’dir.

Rıza Nur’un Milli Eğitim Bakanlığı sırasında ‘her öğrencinin bir Türk adı alması’yla ilgili genelgesi uyarınca adını “Orhan” olarak değiştirmişti.

İlköğretimine Kastamonu’da başladı.

İdadi’nin dokuzuncu sınıfında okurken, ailesinin maddi sıkıntıya düşmesi sebebiyle öğrenimine ara verdi.

Katip olarak özel idarede çalışmaya başladıktan sonra edebiyatla ilgilendi.

İlk şiiri Kastamonu’daki Açıksöz gazetesinde 1922 yılında yayımlandı.

 “Annemin Mezarında” adını taşıyan bu şiiri, kardeşi Kenan’a atfetmişti[4].

İzmir’in işgaline duyduğu üzüntü ile yazdığı “İzmir Rüyası” adlı ikinci şiirini edebiyat öğretmeni Vasfi Bey’e ithaf etti [4].

Kurtuluş Savaşı yıllarında İstanbul’dan Ankara’ya geçen pek çok kişinin yol üzerinde uğradığı bir yer olan Kastamonu’dan geçtiği sırada ünlü şair Mehmet Akif ile de görüşme fırsatı bulmuş, ilk şiirlerini göstermiş ve beğenisini kazanmıştı[4]

Aynı yıl öğrenimini tamamlamak üzere Ankara’ya gitti.

Ankara Darülmuallimi’nin (öğretmen okulu) son sınıfına kaydoldu.

Öğretmenlik ve edebiyat yaşamı

Ankara Darülmuallimi’ni çok iyi derece ile bitirdikten sonra 1923 yılından itibaren Piraziz, Samsun ve Balıkesir’de öğretmenlik yaptı. Balıkesir’de görev yaptığı sırada şair Edremitli Ruhi Naci’nin (Sağdıç) desteğiyle[5] Çağlayan isminde bir edebiyat dergisi çıkardı ve takma isimle yazı ve şiirlerini yayımladı.

1924-1926 yılları arasında çıkan 15 günlük bu dergide Mehmet Akif, Tokadizade Şekip ve Hasan Basri (Çantay) gibi devrin önemli şair ve yazarlarının da eserlerini yayınladı[4].

1927 tarihinde önce Kastamonu İdadisi’nin son sınıfına kaydolarak bu okuldan kaydoldu, ardından hem İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi’ne hem Yüksek Öğretmen Okulu’na kaydoldu[3]; öğrenimini her iki okulda birden sürdürdü Edebiyat Fakültesi’nde hocası Fuat Köprülü’den etkilendi.

Almancasını ilerletti.

Yükseköğrenimini 1930’da tamamladıktan sonra tekrar öğretmenliğe başladı.

Kastamonu, Malatya, Edirne, Ankara, Eskişehir ve Bursa’da edebiyat öğretmenliği yaptı.

 “Bu Vatan Kimin” şiirini Bursa’da iken yazdı.

Edirne’de görev yaptığı sırada kendisi gibi öğretmenlik yapan Ferhunde Sarıoğlu ile evlendi.

Çiftin çocukları olmadı.

1938 yılında Dede Korkut hikâyelerini yayınladı.

Bu eser ile “Dede Korkut’un torunu” unvanını aldı.

Öğretmenlik yaşamına 1939’dan itibaren Ankara’da, yeni kurulan Musiki Muallim Mektebi’nde (Ankara Devlet Konservatuvarı) öğretmen ve müdür olarak devam etti.

Bestesini Necil Kazım Akses ile Ulvi Cemal Erkin’in müştereken yaptıkları Konservatuvar Marşı’nın güftesini yazdı[6].

En önemli araştırmalarından birisi olan “Kabusname” ilk defa 1944’te yayımlandı.

Bu kitap, Emir Unsurü’I-Meali Keykavus’un 1082 yılında, oğlu Giylanşah için “Nasihat-name” türünde yazılmış bir eserdir.

1944 yılında konservatuvar müdürü iken okul arkadaşı Nihal Atsız’ı evinde misafir etmesi üzerine “Irkçılık-Turancılık davası” nedeniyle görevine son verildi, tutuklanarak İstanbul’a gönderildi, işkence gördü[1].

Onbir ay süren tutukluluk ve yargılanma sürecinin ardından beraat etti ve öğretmenlik mesleğine geri iade edildi; Galatasaray Lisesi’nde öğretmenlik (1947-1951), Londra kültür ataşeliği ve öğrenci müfettişliği (1951-1954), İstanbul (Çapa) Eğitim Enstitüsü’nde öğretmenlik (1954-1959) görevlerinde bulundu.

1957’de “Katip Çelebi Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri” adlı kitabını yayımlayan Gökyay, büyük önem verdiği Katip Çelebi’nin eserleri üzerinde çalışmalarını onun “Tuhfetü’l-Kibar fi Esfari’l-Bihar” ile “Mizanü’l-Hakk fi ihtiyari’l-Ahakk” adlı eserlerini bugünün Türkçe’si ile yayınlayarak sürdürdü.

1959-1962 yılları arasında Londra’da bir okulda Türk Dili ve Edebiyatı okutmanı olarak çalıştı. 1962’de Türkiye’ye döndükten sonra Çapa Eğitim Enstitüsündeki görevine tekrar başladı. 1967 yılında yaş haddinden emekli oldu.

Emekliliği

Gökyay, emekli olduktan sonra da eğitimcilikten kopmadı.

81 yaşında tekrar mesleğine döndü; eski görev yeri olan Çapa Eğitim Enstitüsü’nde, Marmara ve Mimar Sinan Üniversitelerinde ders verdi.

Hayatı boyunca Türk Dili, Nesil, Türk Folklor Araştırmaları, Çağrı, Oluş, Ülkü, Türk Folkloru, Musiki Mecmuası, Türk Dili, Tarih ve Toplum, gibi dergilerde eleştiriler yayınladı, eleştirilerini 1982’de “Destursuz Bağa Girenler” adlı bir kitapta topladı.

ABD’deki Princeton Üniversitesi, 1984’te iki ciltlik bir eser hazırlayarak ona ilk bilim armağanını sundu.

1988’de Türklük Bilgisi Araştırmaları Dergisi’nin 6. ve 7. sayıları ‘Gökyay’a Armağan’ olarak çıktı[7].

1989’da İstanbul Üniversitesi tarafından kendisine fahri doktorluk diploması verdi. 1991’de Devlet Sanatçısı unvanı ile ödüllendirildi.

Değerli kitaplardan oluşan kütüphanesini 1984’te kurulan Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Kütüphanesi’ne bağışladı.

Prof. Dr. Günay Kut, onun eserlerini “şiirleri, makaleleri, telif kitapları ve çevrileri” olarak dört bölümde inceledi.

Bu çalışma, 1989’da yayımlandı.

Yetmiş yılık öğretmenlik hayatında binlerce öğrenci yetiştiren Orhan Şaik Gökyay, 2 Aralık 1994 tarihinde vefat etti ve cenazesi ertesi gün Üsküdar’daki Nakkaştepe Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Ölümünden Sonra

Yaşamı boyunca yalnızca beş şiirini Türkçe ve İngilizce olarak 1976’da yayımlamış olan şairin şiirleri ölümünden sonra “Bu Vatan Kimin” adı altında kitaplaştırıldı (1994).

2001 yılından bu yana eşi Ferhunde Gökyay ve öğrencisi Kudret Ünal tarafından “Orhan Şaik Gökyay Şiir Ödülü” verilmektedir[8]

2002 yılında Rıdvan Çongur ile Nail Tan’ın hazırladığı “‘Bu Vatan Kimin?’ şairi, yazar Orhan Şaik Gökyay” adlı kitap yayımlandı.[7]

Doğum yeri olan İnebolu’da ismi bir sokağa verilmiş ve büstü yerleştirilmiştir.[9]

Bazı Eserleri

Dede Korkut (İstanbul, 1000)

Dedem Korkut’un Kitabı(İstanbul, 1973)

Katip Çelebi’den Seçmeler (İstanbul, 1968)

Destursuz Bağa Girenler (Dergâh yayınları, İstanbul 1982)

Bu Vatan Kimin? ŞİİRLER

Kaynakça

 

  1. Nuri Bingöl, Bir Yürek Şairi Orhan Şaik Gökyay Sayhadergi.com, 25.02.2008

Orhan Şaik Gökyay Vefatının 15. Yılında Anıldı., İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kultursanat.org sitesi

Kutlu Özen, Şaik Gökyay Hocamızı da Yitirdik, kutluozen.com

Ahmet Özdemir, Orhan Şaik Gökyay, Ufukotesi.com, Kasım 2008

Orhan Şaik Gökyay Biyografi Sayfası, İletişim Yayınları Web Sitesi

 Dili sivri bir münekkit Orhan Şaik Gökyay, Yeni Şafak Gazetesi, 19.01.2002

Necmettin Sefercioğlu, Orhan Şair Gökyay, Turkcuturanci.com Sitesi

 Erdoğan Altınkaynak, Orhan Şaik Gökyay Anıldı, Ufuk Ötesi, Kasım 2008

 Ustaların büstü dikildi, Ineboluajans.net 14.06.2010

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s