ÖLÜDOĞA (NATÜRMORT) ——– ALINTIDIR

ÖLÜDOĞA (NATÜRMORT)

 

Natürmort, konusu cansız varlıklar (ölü hayvanlar) veya nesneler (meyveler, çiçekler, vazolar, vb.) olan sanat eseri.

Fransızca: Nature morte , “ölü doğa” anlamına gelen tanımlamadan Türkçeye geçmiştir.

Bu terim sanat alanında 17. yüzyılın sonlarına doğru kullanılmaya başlanmıştır.

Manzara ve portre resimlerinin dışında, çeşitli nesnelerin bir araya getirilerek bir kompozisyon oluşturmasıyla ortaya çıkan resim türüdür.

 Natürmort, Avrupa Seferleri sırasında Osmanlı’ya geçmiştir.

Modern sanatta büyük yer tutar.

  Konusu, hareketsiz ya da cansız varlıklar olan resim, ölüdoğa. Natürmortun konusunu, koparılmış çiçekler, meyveler, avlanmış hayvanlar, vazo, kitap gibi eşyalar oluşturur.

Eski Çağ’dan beri yapılagelmiş bir resim tipidir.

Orta Çağ’da natürmort dinî amaçlarla kullanıldı.

Din dışı ve gerçek anlamda natürmort ise 14. yüzyılda görülmeye başlandı; 17. yüzyılda doruğuna ulaştı.

Rembrandt, Caravaggio, Velasquez olmak üzere birçok ressam natürmort çizdi.

  1. yüzyılın en büyük natürmort ressamı, Chardin (Jean Baptiste Simeon Chardin) oldu.

Yeni klasikçilerin bu resim türünü küçümsemelerine karşın romantikler yeniden canlandılar.

Natürmort, çağdaş sanatta da önemli bir yer tuttu.

Gaugin ve Cézanne, kübistler, Salvador Dali gibi gerçeküstücüler bu alanda yapıtlar verdi.

 Natürmort, Fransızca bir kelimedir ve “ölü doğa” anlamına gelmektedir.

(İngilizce=“still-life”, Almanca=“stilleben”, İtalyanca=“natura morta”) Cansız varlıklardan veya hareketsiz nesnelerden oluşan sanat eserlerine denir.

Gerek manzara gerek portre resimleri haricindeki doğa, ölü/cansız hayvanlar, meyve, sebze, eşya gibi nesneler ile bir kompozisyon oluşturulan resim türüne “natürmort resim” denir.

 Natürmort resim yapmak isteyenler köşeli tabir ettiğimiz kitap, kutu, küp, masa, dolap gibi keskin hatlardan oluşan nesnelerin çizimi ile başlamalılardır.

Bunların hatları belirgin olduğu için hem nesnenin çizimi hem de ışık ve gölgelendirmesi daha kolay olacaktır.

Bu aşamayı bitirenler yuvarlak hatlı dediğimiz nesnelere geçebilirler.

Bunlar vazo, bardak, testi, sürahi, cam şişe, kavanoz gibi nesnelerdir.

Bu nesnelerin çizim hatları keskin hatlara nazaran daha oval olduğu için çizimi keskin hatlara nispeten daha zordur.

Son aşama olarak da sebze-meyve ve çiçek gibi varlıklar model olarak alınabilir.

Bütün bunların yanı sıra yapılan ne tür resim olursa olsun kullanılan nesnenin yani örnek aldığımız modelin duruşu, ışığın yansıması, gölgesi de önemlidir bu özelliklere de dikkat etmek gerekir.

 

  1. yüzyılda natürmortun ilk yayıldığı başlıca ülkeler Hollanda, Belçika, Fransa, İtalya, İspanya‘dır. Yine bu yüzyılda sıkça kullanılmaya başlanan natürmort kültürümüze Avrupa‘dan Osmanlı‘ya geçmesi ile gelmiştir. Ancak natürmortun tarihi milattan öncelere kadar uzanmaktadır.

 

  1. yüzyılda Mısır mezarlarda ölüye sunulan yiyecekler anlamında meyveden balığa ve testi resimlerine kadar birçok örnek tespit edilmiştir.

 Antik Yunan duvar resimlerinde, tabaklarında, vazolarında ve mozaiklerinde de natürmort örneklerine rastlanmaktadır.

 Roma döneminde yiyeceklerden çeşitli eşyalara kadar birçok nesne gerek duvarlara fresk ya da mozaik olarak gerekse taşınabilir eşyalarının üzerine resmetmişlerdir.

 İtalya‘da ki ilk gerçek natürmort İtalyan ressam Caravaggio tarafından yapılmış olan “Meyve Sepeti” isimli eserdir.

 Natürmort çalışmalarında modeli hazırlamak, resim yapmak kadar önemlidir.

 * Model hazırlarken dikkat etmemiz gereken noktalar:

  1. Model göz seviyesine uygun olarak düzenlenmeli; ne çok yukarıda ne de çok aşağıda olmalıdır.
  2. Modele olan uzaklığımız 3-4 metreyi geçmemelidir. Sınıf ya da atölyede çalışanların sayısı fazlaysa, çalışanlar bu uzaklığı koruyacak şekilde yerleşmelidir.
  3. Modelin konulduğu yer ve bu yerin etrafı göze hoş görünmüyorsa, uygun renklerdeki kumaş parçaları ile fon yapılmalıdır. Modelde sıcak renkler çoksa, fon için kumaşın rengi soğuk renklerden seçilmelidir.
  4. Modelde yuvarlak biçimler varsa, fonda dik çızgiler olmalı, model de hareketli çizgiler çoksa fon sade olmalıdır.
  5. Modele ışık belli bir yerden gelmelidir. Her yönden gelen ışık, modelin biçim ve renk değerlerini iyi göstermez.
  6. Model olarak seçilen eşyalar birkaç tane ise, bunların biçimleri değişik olmalıdır.

Aynı cinsten eşyalar varsa, değişik durumlarda düzene sokulmalıdır.

 Mısır veya Etrüsk mezar sanatında ölünün günlük eşyaları inceden inceye gösterilirdi.

Klasik Eskiçağ bu temayı enine boyuna işledi.

Eski Plinius’un adını andığı ressam Piraikos İskenderiye devrinde eşyaların çiçek ve meyve sergilerinin tablolarını yapıyor ve oldukça pahalıya satıyordu.

 Herakleitos’un bir kopyası Roma Laterano sayesinde tanınan Bergamalı Soson’un bir mozaiği yemek artıklarıyla kaplı bir döşemeyi gösteriyordu.

Eskiçağda çiçek resimleri de çok yapılırdı.

(Çiçek sepetleri II. yy. mozaiği Vatikan.)

 Eskiçağ geleneği Bizans şematizminde kayboldu.

En basit eşyaları XIII. ve XIV. yüzyılın İtalyan ve Alman mistisizmiyle en basit eşyalar kutsal sahnelerde yer almaya başladı:

Giotto Fransız-flaman minyatürcüleri (Berry Dükünün Dua Kitapları’nın takvimi) Flemalle Ustası Van Eyck Aix Tebşir’i Ustası mihrap tabloları Ustası Tucher (Nürnberg) Tebşir veya Cena tablolarını bunlarla süslediler.

 XIV. yüzyılın ortasında Taddeo Gaddi Floransa’daki Santa Croce’de yalancı duvar oyuklarına yerleştirilen eşyalarla göz aldatıcı eserler yaptı.

  1. yy. Flamanları manevi amaçlarla birtakım eşyaları bir araya getirmeyi düşündüler: Geçici Şeyler (ilki Van der Weyden’indir) Meryem’in ve Azizlerin Sıfatlardı Çiçek resimleri elyazmalarında (Bourgogne’lu Meryem Ustası) gelişti; özellikle İtalyan gömmeciliğinde (tarsia) göz aldatmaca sanatı doruğuna ulaştı (Gubbio’nun Studiolo’su New York).

 Gerçek dindışı natürmort böylece XIV. yy. da İtalya’da flaman resminin Tarsia’ların ve Neron’un yaldızlı evinde ortaya çıkan eskiçağ grotesklerinin ortak etkilerinden meydana geldi:

lacopo de’Barbari’nin Keklik’i (1504 Münih) Raffaello’nun öğrencisi Giovanni da Udine’nin Portakal Ağacı (XVII. yy. kopyası özel koleksiyon) sonra Caravaggio’nun dikkate değer Meyve Sepeti (Milano) ve Arcimboldi’nin bileşik başları.

 XVII. yy. natürmortun altın çağıdır.

Hollanda’da Rembrandt’ın Derisi Yüzülmüş Öküz’ü Van Beyeren’in balıkları Gheijn’in Bosschaert’in Van Huysum’un çiçekleri anılabilir; ayrıca Floris Van Schooten Pieter Claesz Heda Kalf de Heem Van Everdingen’i de sayabiliriz.

Flandre’da Rubens’in etkisi Kadife Bruegel’in ve Daniel Seghers’in çiçeklerinde Snyders’in Fyt’in veya Boel’in av hayvanlarında görülür.

 İtalyanlardan Baschenis Popora Ruoppolo ve Maltalı Fieravino Caravaggio’yu örnek aldılar.

Juan Sanchez Cotan’ın Juan Vander-Hammen y Leon’un ve özellikle Zurbaran ile Velasquez’in Floreros ve Bodeganes’inde çiğ ve mistik bir aydınlık hâkimdir.

XVIII. yüzyılın en büyük natürmort ressamı Chardin Desportes’in büfelerinden ve Oudry’nin Beyaz Ördek’ini örnek alarak her eşyayı gösterişe kaçmadan kendi için ele alıyor ve derin bir sevgiyle işliyordu.

 İtalyanlardan Belvedere Giuseppe Maria Crespi Francesco Guardi İspanyol Luis Melendez de natürmort geleneğini sürdürdüler.

David’ci yeni klasikçiler natürmortu küçümserlerdi; romantizm ise onu yeniden değerlendirdi (GericaultDelacroix);

bunların ardından Corot Courbet arkasında Fantin-Latour Monticelli Bonvin izlenimciler sonra Vuillard Bonnard gelir.

 Natürmort modern sanatta büyük bir yer tutar:

Gaugin ve Cezanne’dan beri kübistler natürmortu başlıca deney alanı olarak ele almışlardır.

Bunlar arasında; Odilon Redon’u (çiçekler) Van Gogh’u (patatesler çirozlar ayakkabılar), Vlaminck’i, Derain’i, Friesz’i, Rouault’yu, Dufy’yi, Dunoyer de Segonzac’ı, Munch’u, Dodler’i, Erisor’u, Kokoschka’yı, Soutine’i, Gümrükçü Rousseau’yu, Vivin’i, Seraphine’i ve G. de Chirico’dan, Salvador Dali’ye kadar birçok gerçeküstücüyü sayabiliriz.

 Natürmortun sanat tarihimize girişi oldukça eskidir.

Bugün Resim ve Heykel Müzesi’nde büyük karpuzlarını seyrettiğimiz Şeker Ahmet Paşa (1847-1906), Süleyman Seyit Bey (1842-1913), Hoca Ali Rıza (1858-1930) geçen yüzyılın büyük Türk natürmort ressamlarıdır.

Seyit Bey çiçek resimleriyle pek büyük ün kazanmıştır.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s