BABEK HÜRREMİ —————————— ALINTIDIR

BABEK HÜRREMİ 

 Azerice: Babək Xürrəmi,

Doğum: 795 ya da 798 – Ölümü: Hicrî 3 Safer 223 / M. 4 Ocak 838[1]); 

Abbâsîler Hâlifeliği‘ne karşı mücadele eden Hûrrem’îyye Hareketi (Ḵhorramdīnī ya da Ḵhorramī)’nın önderliğini[2] yapan ve 22 yıl süren (816-838)[3]

Babek Ayaklanması zamanında Halife‘nin ünlü komutanının önderliğindeki 6 büyük Hilafet Ordusunu mağlup eden Azeri kökenli [4][5][6][7][8][9] komutan. 

Azeriler millî kahramanı.[10][11][12] 

Erdebil‘de doğmuştur.

Yaşamı

Babek Abbasiler Halifeliği hükümdarı Hâlife el-Mu’tasım’ın başkomutanı General Afşın Haydar bin Kâvûs ile barış görüşmeleri sürdürürken, önceleri basit bir köylü olan Babek Arapların baskısı sonucu Cavidan’ın önderlik ettiği harekata katılmış ve onun ölümünden sonra liderliğe yükselmiştir.

Hürremilik hareketi liderliği

 

Babek’in başa geçmesi ile Hürremiler harekatı hızla büyümeye başlamış ve topluluk içindeki ayrılıklar ortadan kalkmıştır.

Karargah olarak Bezz Kalesiseçilmişti. 

Halife‘nin altı ünlü komutanını mağlup etmeyi başaran “Babek Hürremi” Hürremilik hareketini devrin en korkulu isyanına çevirmişti. Halife Mû’tasım zamanında Abbasiler Halifeliği Bizans İmparatorluğu ile barış imzalayarak bütün güçlerini bu isyanı bastırmak için kullandı.

Yeni ordunun başına Türk kökenli komutan[13] General Afşın Haydar bin Kavus getirildi. 

Abbasiler karşısında gerilemeye başlayan Hürremiler’in karargahı Bezz Kalesi Hicri 20 Ramazan 222 / M. 26 Ağustos 837 tarihinde düştü.[1] 

Babek kuşatmayı yararak kaçmayı başardı.

Bugünkü Azerbaycan‘a geçerek yeniden güç toplamayı düşünse de Şeki‘de Sehl bin Simbat adında bir  Alban asıllı yöneticinin yanına sığındı.

General Afşın‘a gönderilen haber neticesi bir av partisinde yakalandı.[1]

 

İdamı

 

4 Ocak 838 tarihinde Samarra şehrine getirilen “Babek”, burada Hâlife Mû’tasım’ın huzurunda kol ve bacakları kesilmek suretiyle işkence ile idam edildi.[1] 

Akabinde Hürremiler harekatı da zayıflayarak dağıldı.

İsyan tam olarak sonuca ulaşmasa da, Abbasiler Halifeliği‘nin parçalanmasını hızlandırdı.

 

Siyasi ve felsefi görüşleri

 

Azerbaycan halkı tarafından milli bir kahraman olarak kabul edilen “Babek” ve selefi “Cavidan” kuvvetli birer Azeri milliyetçisi olup, Azeri kültürünün İran’da ve Azerbaycan’da yayılmasına engel olmak için var güçleriyle çaba sarf etmişlerdi.

  1. ^a b c d TDV, İslâm Ansiklopedisi, Cilt 4, Sahife 377.
  2. ^Encyclopedia Iranica
  3. ^Maurice Lombard. The golden age of Islam. 2003. s.152. ISBN 1-55876-322-8, 9781558763227
  4. ^Arthur Goldschmidt, Lawrence Davidson, “A concise history of the Middle East”, Westview Press; Eighth Edition edition (July 21, 2005). Pg 81: “..a Persian named Babak whose rebellion lasted twenty years. These uprisings were inspired by Persia’s pre-Islamic religions, such as Zoroastrianism (the faith of Sassanid ruler) and a peasant movement called Mazdakism”
  5. ^Bernard Lewis (1991), “The Political Language of Islam”, University of Chicago Press, pp 482):”“Babak’s Iranianizing rebellion in Azerbaijan gave occasion for sentiments at the capital to harden against men who were sympathetic to the more explicitly Iranian tradition”
  6. ^Bernard Lewis, “The Arabs in History”, Oxford University Press, 2002. pp 109-110: “The resentment of the subject population found expression in a series of religious movements in different parts of Iran, with its predominantely peasent supports… The memory of Abu Muslim himself was also frequently invoked by Iranian rebels who claimed to be his heirs and avengers against the Caliph who betrayed him. At first these movements were Iranian in their beliefs; later they became syncretist, preaching a mingling of Mazdakite and extremist Shi’i ideas. … By far the most serious of these movements was that of Babak (816-37)”
  7. ^Mark Whittow, The Making of Orthodox Byzantium, 600-1025. New studies in medieval history, Macmillan, London, 1996, s. 195, 203 & 215. Azerbaijan was the scene of frequent anti-caliphal and anti-Arab revolts during the eighth and ninth centuries, and Byzantine sources talk of Persian warriors seeking refuge in the 830s from the caliph’s armies by taking service under the Byzantine emperor Theophilos. […] Azerbaijan had a Persian population and was a traditional centre of the Zoroastrian religion. […] The Khurramites were a […] Persian sect, influenced by Shiite doctrines, but with their roots in a pre-Islamic Persian religious movement.
  8. ^Ermeni tarihçi Vardan Areweltsʻi, 1198-1271 yıllarında yazdığı nottan aktarılmış: La domination arabe en Armènie, extrait de l’ histoire universelle de Vardan, traduit de l’armènian et annotè , J. Muyldermans, Louvain et Paris, 1927, pg 119. En ces jours-lá, un homme de la race PERSE, nomm é Bab, sortant de Baltat, faiser passer par le fil de l’épée beaucoup de la race d’Ismayēl tandis qu’il.. Original Grabar: Havoursn haynosig ayr mi hazkes Barsitz Pap anoun yelyal i Baghdada, arganer zpazoums i sour suseri hazken Ismayeli, zpazoums kerelov. yev anser zinkn anmah. yev i mium nvaki sadager yeresoun hazar i baderazmeln youroum ent Ismayeli
  9. ^Arap tarihçi ʻAlī ibn Amad ibn azm (994-1064) Al-Fal fi l-Milal & l-Ahwāʾ & n-Nial eserinde İran’daki Hilafete karşı farklı ayaklanmalardan bahsetmiştir. (Alī ibn Amad Ibn azm, Al-Fal Fī Al-Milal Wa-Al-Ahwāʾ Wa-Al-Nial, Dār al-Jīl, Bayrūt, Lubnān, 1995.
  10. ^Central Asia meets the Middle East. David Menashri. 1998. p. 104 – the Republic of Azerbaijan, where Babak is a cult figure and a national hero.
  11. ^Azərbaycan qəhrəmanı Babək Xürrə Nəfisi Səid. “Elm”, Bakı, 1990.
  12. ^Daniel Pipes, “Slave soldiers and Islam: the genesis of a military system “, Middle East Forum, 1981. pg 153: “Al-Mutasim undertook two military campaigns during his caliphate, the attack on Amorium (a town in Anatolia) and the suppression of the Persian rebel Babak. In both of these cases, Turkish military slaves played a major role;..
  13. ^Thema Larousse:Abbasiler

 

 

 

 

 

Türk tarihinin eşsiz kahramanı Babek Hürremi.

Yeterince araştırılmamasının nedeni Arap halifesine karşı verdiği, yaklaşık 20 sene süren, karşı koyma.

Bu karşı koymada Araplar 255.500 kişilik kayıp verirken, Babek 3.039 zayiat vermiştir

Babek Hürremi (Babek el-Hürremi) (teqr. 795, başka bilgiye göre, 798-14.3.838) – Azerbaycan’da milli-özgürlük harekâtının (816-38) rehberi, muhteşem Azerbaycan sergerdesi ve siyaset adamı.

Erdebil (Güney Azerbaycan) yakınındaki Bilalabad kendinde doğmuştur.

Bazı müelliflere göre, adı hesendir.

 

Hürremilere katılan Babek Cavidan’ın ölümünden sonra Azerbaycan halkının Arap istilacılarına ve hilafete karşı özgürlük muharebesine başkanlık etmiştir.

 Tanınmış Arap sergerdeleri Babek’e karşı muharebede mağlup olmuşlardır.

Arap ordusunun 6 meşhur sergerdesi bab

ekin desteleri tarafından öldürülmüştü.

830 yılında Babek’in birliklerinin Hemedânî alması ile doğu topraklarının hilafetten ayrılması tehlikesi oluştu.

Arap tarihçisi Mesudi’nin (10. yüzyıl) malumatına göre, geniş vüset almış Babek hareketi Abbasiler hilafeti için ciddi tehlikeye dönüşmüştü.

Halife Me’mun varisi Mutesim’e Hürremilere karşı tüm kuvvetleri seferberliğe almayı ve muharebeye daha tedbirli, daha serdar bir sergerde göndermeyi vasiyet etmişti.

Babek Arap ordusunun Azerbaycan’dan çıkarılmasına sağlamak amacıyla 834 – 836 yıllarında Bizans İmparatoru fefile hilafete karşı ittifak yapmayı teklif etmişti.

Babek’in Araplara karşı Bizans’la evveller de mukavele bağlaması malumdur.

837 yılında imparator Araplara karşı asker gönderdiyse de bu, Azerbaycan’da mübarizenin neticesine önemli etki göstermedi. Babek harekâtının gittikçe güçlenmesinden korkuya düşen Mutasım Bizans Devleti ile barış yaptı ve hilafetin tüm askeri kuvvetlerini Hürremilere karşı gönderdi.

Babek harekâtına karşı operasyon yürüten iyi silahlanmış hilafet ordusuna Bizans’la muharebede şöhret kazanmış Türk sergerdesi Afşin Haydar Kavus oğlu başkanlık ediyordu.

 

İsyancıların şiddetli mukavemetine rağmen, Arap orduları 837 yılında bezz kalesini aldı. Babek küçük bir deste ile muhasaradan çıkıp Araz nehrini geçerek Arran’a geldi.

O, Bizans’a gidip imparator Feofil ile ilişki kurarak yeni ordu toplamak istiyordu.

Fakat Şeki (şimdiki Ermenistan’ın Sisiyan rayonunun arazisinde) hakimi Ermeni Sehl ibn Sumbat’ın hıyaneti neticesinde Araplar Babek’i ele geçirdiler.

838 yılı Ocak 4’de Babek ve kardeşi Abdullah Samire şehrine götürüldü.

Halife Mutasım Babek’i işkence ile idam ettirdi.

Babek’in başkanlığındaki özgürlük muharebesi hilafeti zayıflattı ve onun parçalanmasını hızlandırdı.

 

 

 

   

Varsayılan Bir Yiğit Alevi Önderi:

Babek

 

İnsanlık tarihinin görüp görebileceği en gaddar zalimler topluluğu Emeviler, İslam ülkesinde, binbir entrikalar ve Kerbela olayı gibi yüzyıllar sonra bile insanlığın yüreğini kanatan katliam ve kıyımlarla iktidarı ele geçirerek saltanatını kurduktan sonra, izlediği yayılmacı politikayla dört bir yana ordularını gönderdi.

 

Bu kan içiciler, İslam’ı yayma iddiasıyla gittikleri, Türk, Fars, Kafkas, Bizans diyarlarında eşi benzeri görülmemiş, katliamlar gerçekleştirdiler, direnen halklara akla hayale gelmeyecek işkenceler, zulümler yaptılar.

Onların asıl dertleri, ganimetti, kanla yazdıkları bu tarihsel süreçte “Halife”nin kasası, işgal edilen yerlerden ele geçirilen altın, gümüş, değerli taş vb. servetle doldu. Ele geçirdikleri ülkelerin özgür, başı dik insanlarını köle yaptılar.

Bu insanlık düşmanı zalimler sadece cana kıymakla kalmadılar, aynı zamanda gül bahçesine dalmış fil sürüsü gibi insanlığın, halkların binlerce yıllık kültür birikimini, medeniyetini, inanç kurumlarını da yerle bir ettiler.

İran, Azerbaycan, Anadolu ve daha birçok bölge Emevi yönetimi altında inim inim inledi. Yiğitçe başkaldıranlar, şeytanın bile aklına gelmeyecek hile ve entrika yöntemleriyle bastırıldı hep.

 

Bu zalimlerin iktidarını devirmek, Horasanlı Eba Müslim adlı yiğit Alevi önderine nasip oldu.

Eba Müslim, soyu bozuk Emevilerden aldığı iktidarı, altın bir tepsi içinde Peygamberin amcası soyundan gelen Abbasi hanedanına teslim etti.

Ancak bunların yaptığı ilk iş, kendilerine saltanatı veren Eba Müslim’i potansiyel tehlike olarak gördükleri için hile ile öldürtmek oldu. Abbasi yönetimi de Emeviler’i aratmadı.

 

BABEK adlı bir yiğit önder

 

Bu zalim Halifelere karşı başkaldırıların hep benzer yöntemlerle bastırılması sonrasında, Azerbaycan’da Babek ve yandaşlarının şanlı isyanı patlak verdi.

Babek yiğitlik ve erdem abidesi bir Hürremi idi.

 

Babek Hürremi toplumsal muhalefet hareketi, yaklaşık beş yıl sürdü ve Eba Müslim hareketinden sonra bölgede en uzun süren toplumsal başkaldırı hareketi oldu.

Bu, sırtında fıçısıyla dolaşan bir kandil yağı satıcısının oğlu olan Babek’in önderliğinde yiğit ve erdemli Azerbaycan halkının dünyayı değiştirmeye yöneldiği geniş kapsamlı toplumsal ve siyasi bir hareketti.

 

Hareketin içinde Pers, Türk, Kürt, Ermeni, Bizans Rumları, Paulikien, Arap, Arami vb. değişik inanç ve halk toplulukları yer aldı. (Tıpkı yüzyıllar sonra Anadolu’da gerçekleşen Bedrettin hareketi gibi)

 

Babek, davası uğruna, halkı için yıllarca, yiğitçe savaştı, Halife’nin rüşvet, ikbal tekliflerini elinin tersiyle çevirdi.

Dağlık bölgelerdeki boğaz ve geçitlerde istihkâm kuran Kızıl bayraklı Babekiler Kara bayraklı Halife ordularının bütün hücumlarını püskürttü ve kısa zamanda, Azerbaycan’dan Horasan ve Tabaristan’dan Kuhistan’a kadar birçok bölgeyi etki alanına kattı.

Birçok Abbasi emirinin ordusunu yok etti.

Kendilerini de esir etti ya da öldürdü.

824’de Bağdat’tan gönderilen Halife ordusu yenilerek geri döndü.

 

Halife ve uleması, Bir proto-Alevi inanç grubu olan Hürremiler’in zındık olduğunu, “mum söndü” yaptıkları iftiralarını yayıyorlardı.

 

Halife ordularını mertçe yapılan tüm savaşlarda yenen Babek, Halifenin alçakça hilelerine ise karşı koyamadı.

Kendisine bağlı olan Ermeni prenslerinden Sonbat oğlu Sahl ona ihanet etti.

Sahl, şatosuna sığınan Babek’i yakalatarak, Halife Mutasım’dan 1 milyon dirhem gümüş ödül aldı ve taçlandırıldı.

 

Babekilerin isyanını bastıran halife Mutasım (833-844) oldu.

Halife’nin hizmetine girmiş İslam örtülü Mani inançlı (Usrusana) Türk prensi Afşin, büyük ve günün koşullarında eksiksiz donatılmış büyük bir ordunun başına geçirilerek 835’te Babekilerin üzerine gönderildi.

Afşin yetkin bir kumandan olmasına karşın iki yıl boyunca birçok yenilgi aldıktan sonra, çeşitli savaş hileleriyle Babek’i ele geçirmeyi başarabildi.

Önce Babek’in en gözde kumandanı, olan Tarkan’ı tuzağa düşürüp ortadan kaldırdı.

 

“Halifelerin vereceği azatlığa ihtiyacım yok”

 

Afşin, esir aldığı Babek’i Halifesine götürmeden önce, kendisine Halifenin teklifini sundu.

Buna göre Babek, pişmanlık dile getirip, af dilerse Halife ona azatlık (özgürlük) verecekti.

Bir kaya gibi dimdik duran Babek, inanmış yiğit insanların kararlılığıyla ve delip geçen bakışlarıyla Afşin’e şöyle dedi: “Menim halifelerin bahşedeceği azatlığa ihtiyacım yoktur”

 

Canice infaz

 

Babek, Halife Mutasım’ın karşısında da mağrur biçimde dimdik durdu, asla eğilip af dilemedi.

Oysa esir aldığı, adeta kafese kapattığı elleri zincirli bu arslanın karşısında Halife Mutasım, tahtında rahat oturamıyor, eli ayağı titriyor, göz kapağı seğiriyor, hızlı hızlı tespihini çekiyordu; hala O’ndan korkuyordu.

 

Abbasi halifesi, Babek’in, hiçbir insanın vicdanının kabul etmeyeceği, tarihin görebileceği en vahşi yöntemle infaz edilmesini emretti.

Önce Babek’in kol ve bacakları, adeta taksit taksit kesildi.

Daha çok acı vermek amacıyla zamana yayılan bu işlem sabah başlayıp gün batana kadar devam etti.

En sonunda Babek’in kalan bedenini darağacında astılar.

 

Anlatıldığına göre, Babek elleri ayakları kesilirken, sağlam kalanıyla fışkıran kanını yüzüne sürermiş.

Mutasım, neden öyle yaptığını sorduğunda: “Kendi kanımla boyuyorum ki, yüzümün sararmaya başladığı görülmesin.

Zira senden korktuğumu sanırlar” diye yanıtlamış.

 

Kolları bacakları taksit taksit kesilirken, kılıç darbeleri inerken, gözleri bir noktaya bakan Babek istifini bile bozmadı, “ah” bile demedi. Babek’in, son nefesini verirken ağzından şu sözler duyuldu:

 

“Hemişe (daima) seninleyem Azerbaycan,

Hemişe seninleyem Azerbaycan,

Hemişe seninleyem….”

 

***

-Naki Bakır-

 

 

 

Babek yaşıyor…

 

Ozanlar döşünde sedefli sazın

Mizrabı, perdesi, telinde Babek!

Kökünü qazmağa yad yaramazın

Döyüşdü dağların belinde Babek!

 

 

 

Neçe min sineden nefesi gelir

Dillerde dirilik kelmesi gelir

Düşübdür daşlara gür sesi gelir

Diridir, yaşayır elinde Babek!

 

 

٬ Zalımlar boğmağa elleri vardır

Arxada sarsılmaz elleri vardır

Özü bir dağ kimi selleri vardır

Boğulmaz zalımlar selinde Babek!

 

 

İndi de möhteşem qalasın gezir

Yurduna göz tiken başları ezir

Yabancı leşini yan yana düzür

Hemayıl qılıncı belinde Babek!

 

 

İndi de gözleri yurduna baxır

Qeyret qanı minler damarda axır

Şimşek tek dağların başında çaxır

Titredir düşmeni yelinde Babek!

 

 

Gerek Babek eli yaşaya bidar

Dayım ondan qorxa ecnebi, xunxar

Qanıyla edibdir mö’tesemi xar

Üzüne yaxanda elinde Babek!

 

 

  Güldürlü Veli’den selamlar size!

  Sizin nefesiniz ruh verir bize

  Azerbaycan xalqı, ulu Tebriz’e

  Baxgınan, ezberdir dilinde: Babek!

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s