ORHUN (GÖKTÜRK) YAZISI NASIL KULLANILIR? ————– ALINTIDIR

ORHUN (GÖKTÜRK) YAZISI NASIL KULLANILIR?

 Resim

 

* Orhun yazısı sağdan sola doğru yazılmaktadır.

* Türk yazısında büyük-küçük damga ayırımı yoktur ve toplam 39 damgadan oluşur.

* Sözcükleri birbirinden ayırmak için “:” imi kullanılır.

Bu im satırların ilk sözcüklerinin önünde kullanılmazken, satırların son sözcüklerinin sonunda kullanılır.

* Türk yazısında bugün kullandığımız C, Ğ, F, H, J ve V damgaları yoktur.

Bu sesler dilimize sonradan girmiştir.

Bu seslerin yerine, ses dönüşümleri ile hangi sesten geldiler ise onlar kullanılır.

Bu durumda; C yerine Ç, H yerine K, Ğ yerine G, F ve V yerine B kullanılır.

J ise günümüzde de yoktur.

* Damgaların beşi ünlü, dokuzu bileşik ve 25’i ünsüzdür.

* Bir ünlünün nasıl okunacağı, içinde bulunduğu seslemdeki ünsüzlerin seçimine göre değişir.

Bir seslem (hece) içinde kalın ünsüzler kullanılmışsa kalın, ince ünsüzler kullanılmışsa ince okunur.

* Ç, Z, M, Ş, P ünsüzleri için kalın ve ince ayrımı yoktur.

Tüm ünlülerle aynı kullanılır.

* A-E sesi Türkçede çok kullanıldığı için damgası gerekmedikçe yazılmaz.

A-E damgasının yazılması için ünlünün uzun ünlü olması gerekir veya diğer ünlü yazma kurallarından birinin gerçekleşmesi gerekir.

Örneğin; KAĞAN yazarken, NGK yazılır.

Şöyle:

Kalın N + Kalın G + Kalın K. Ünsüzler kalın yazıldığından arada A sesi olduğu anlaşılır.

Örneğin; zehir anlamında AĞU sözcüğü yazılırken, A uzun ünlüdür.

Bu yüzden yazılır.

Yine, ADAŞ yazarken ilk A sesi uzun olduğundan yazılır ancak ikincisi yazılmaz (Ş + Kalın D + A).

* Bir sözcük yazılırken, sözcük içindeki ünlü değişmiyorsa, ilki yazılır.

Diğerleri yazılmaz.

Ünlü değişmediği sürece yalnızca biri yazılır.

Örneğin; TİGİN yazarken, NGİT yazılır.

İkinci İ damgasına gerek yoktur.

Şöyle:

İnce N + İnce G + İ + İnce T. Örneğin; BODUN sözcüğü, NDOB (Kalın N + Kalın D + O + Kalın B) biçiminde yazılır.

Çünkü O ve U aynı biçimde yazılmaktadır.

İlk seslem dışında O sesi Türkçede bulunamayacağından, ikincisi U olarak okunur.

* Arka arkaya aynı damga ile yazılan iki ses geliyorsa, yalnızca biri yazılır.

Örneğin; ELLİ yazarken bir L damgası yazılır.

* Eğer ünlü değişiyorsa, o zaman yazılır.

Örneğin; KATUN yazarken, NUTK (Kalın N + U + Kalın T + Kalın K) biçiminde yazılır.

* Eğer son ses ünlü ise kesinlikle yazılır.

Örneğin; KARA yazarken ARK (A + Kalın R + Kalın K) biçiminde yazılır.

Eğer RK biçiminde yazılsaydı, KAR diye okunurdu.

Sondaki ünlü yanlış okumayı önler.

* Bileşik sesler şunlardır:

NÇ, NG (Ñ), LT-LD, NY-YN, NT-ND, İÇ-Çİ-IÇ-ÇI, OK-KO-UK-KU, ÖK-KÖ-ÜK-KÜ, IK-KI-İK-Kİ.

Bu sesler görüldüğü yerde bu seslere ilişkin damgalar kullanılır.

Bu damgaların kullanılması, diğer kuralları etkilemez.

Örneğin; YANIK yazarken, IK + Kalın N + Kalın Y kullanılır.

YANAK yazarken, Kalın K + Kalın N + Kalın Y kullanılır.

SOLUK yazarken, UK + Kalın L + O + Kalın S kullanılır.

ÇÜRÜK yazarken ÜK + İnce R + Ü + Ç kullanılır. ÇÖREK yazarken ise, İnce K + İnce R + Ö + Ç kullanılır.

Burada Ö ve Ü için kullanılan damgalar aynı olduğundan ayrımı yapan bileşik damga kullanılıp kullanılmamasıdır.

* Bileşik sözcükler yazılırken, her sözcük kendi içindeki kurala göre yazılır.

Ancak araya “:” imi konmadan bitiştirilir.

EK: Bu yazı, Türkçe yazılması için oluşturulmuştur.

Bu nedenle yabancı sözcüklerin tümüyle doğru yazılması güçtür.

 

Reklamlar

Bir Yanıt Bırakın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s