SELANİK VİLAYETİ BİRİNCİ MUALLİMLER KONGRESİ ————— ALINTIDIR

SELANİK VİLAYETİ BİRİNCİ MUALLİMLER KONGRESİ  

 Prof. Dr. Cemal KURNAZ

 

 

Bizim tarihimizde kongre kültürü ne zaman başlamıştır, bunu kesin olarak bilemiyoruz.

Herhalde Batı ile ilişkilerin gelişmesinden sonra, Tanzimat’la birlikte tanıştığımız parlamento kavramı, gündemli, tartışmalı toplantıları da beraberinde getirmiş olmalıdır.

Birinci Jön Türk Kongresinin 1902’de toplandığını biliyoruz. Kâzım Nâmi Duru hatıralarında, İttihat ve Terakki’nin 1910 yılında Selanik’te yerleşerek bir kongre “kurduğu”nu söyler.

Bu ifadeden hareketle, Osmanlı toplumunda kongre kültürünün bilindiği, Meşrutiyet sonrasında İttihat ve Terakki’nin bu konuda öncü rol oynadığı söylenebilir.

23 Temmuz 1908’de II. Meşrutiyet’in ilanıyla birlikte ülkede hürriyet ortamı egemen olunca aydınlar, düşüncelerini eskiye oranla daha özgürce yazmaya, konuşmaya başlarlar.

Bunun bir sonucu olarak 1909-1912 tarihleri arasında Balkanlardaki Varna, Selanik, Manastır, Üsküp gibi şehirlerde geniş katılımlı öğretmen kongreleri yapılır.

1911 Yılında Selanik vilayetinde düzenlenmiş bulunan Öğretmenler Kongresi, bildiğimiz kadarıyla bu konuda yapılmış ilk kongrelerdendir.

Buna rağmen, toplantının yöntem ve işleyiş bakımından tam bir olgunluk içerisinde gerçekleşmiş olması ilgi çekicidir.

İlgili komisyonların oluşturulması, raporların hazırlanması ve bunların tartışılması sırasında yaşananlar, öğretmenler arasında “kongre kültürü”nün çoktan yerleştiğini gösterir.

Coğrafi konumu, etnik yapısı, ticaret, siyaset ve kültür hayatının canlılığı bakımından Osmanlı modernleşmesinin önde gelen merkezlerinden biri olan Selanik, aynı zamanda İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin de merkezi durumundadır.

Bu bakımdan, İttihat ve Terakki kadrolarının öncülüğünde düzenlenen bu kongrenin ilklerden olma ihtimali oldukça yüksektir.

Kongrenin sonunda İbrahim Necmi Bey’in, bu toplantıyı vilayetin eğitim tarihinde önemli bir olay olarak nitelemesi de bu görüşümüzü destekler.

Kongrenin hazırlayıcılarından olan Kâzım Nâmi’nin hatıralarında, Sultani Mektebi’nde bir Alfabe Kongresi düzenlendiğini, ilkokul öğretmenlerinden (sonradan Yargıtay üyesi) Necmettin Zâhir Bey’in, kendi önerdiği yönteme uygun olarak bir alfabe kitabı yazmakla görevlendirildiğini, bu alfabenin, Kongre Alfabesi diye şöhret bulduğunu söylemesi dikkat çekicidir.

Bu toplantının Alfabe Kongresi diye nitelenmesi ve alfabe gibi dar bir konuya indirgemesi, yapılan işin önemi ve kapsamının kamuoyuna hakkıyla anlatılamadığını gösterir.

Alfabe öğretimi ağırlıklı olarak yer alsa da, kongrede diğer derslerin programları ve öğretim yöntemleri konularında bugün için de yol gösterici, seviyeli öneriler sunulmuş, tartışmalar yapılmıştır.

Bu kongrenin kamuoyunda ve eğitim bürokrasisinde ne gibi yankıları olmuştur?

Bundan sonra Cumhuriyet dönemine kadar benzer kongreler düzelenmiş midir?

Şimdilik, bu sorulara net cevaplar verebilecek bilgilere sahip değiliz.

Türk Eğitim Tarihi bakımından önemli olduğunu düşündüğümüz bu kongrenin, alanla ilgili araştırmalarda pek dikkat çekmemiş olması düşündürücüdür.

Bunun bir sebebi, Selanik’in bir yıl sonra (8 Kasım 1912) elimizden çıkması olabilir.

Cumhuriyet’e kadar geçen sürede yaşanan savaş ve kargaşa ortamı, hem bu toplantının yeterince değerlendirilmesini, hem de arzu edilen kongre geleneğinin oluşmasını geciktirmiş olmalıdır.

Kitabın kapağında belirtildiği üzere “mahdut sayıda basılmış” olması da, buradaki görüşlerin kamuoyuna yaygın olarak ulaşmasını engellemiş olmalıdır.

Kütüphanelerimizde adeta yazma eser hükmünde sadece 2 nüshasının bulunması da bu görüşümüzü güçlendirmektedir.

Katılımcıların konuşmalarından eğitim öğretim alanında karşılaşılan problemler ile bunların çözüm önerilerini öğrenme imkânı bulmaktayız.

Bunların bir kısmı (öğretmenlerin maddi sıkıntıları, ders araçları ve kitapları, ders programları, öğretim yöntemleri vb.)

bugün de tartışmaya devam ettiğimiz konulardır. 

Kongrede dikkat çekici hususlardan birisi de, öğretmenlerin mesleki alanlarında Batı kaynaklarını da yakından izlediklerini gösteren konuşmalarıdır.

Eğitim hayatımızdaki modernleşmenin kaynaklarını öğrenmek bakımından burada sözü edilen Pilates, Comenius, J. J. Rousseau, J. H. Pestalozzi, J. G. Müller, J. F. Herbart, Karl Ritter, Tesiller, Zilber, Spencer, Voltaire, Frederik, Montesquie gibi isimler önemlidir.

Yine dikkat çeken ikinci bir husus, Batı etkisiyle birlikte hayatımıza girmiş olan “eski-yeni” karşıtlığıdır.

Görüş ve önerilerini dile getiren öğretmenlerin gelenekçi ve yenilikçi görüşlere sahip iki grup halinde ortaya çıktıkları görülür.

Kongreye katılanlardan Ali Haydar Taner, İbrahim Necmi Dilmen, Kâzım Nâmi Duru, Ali Canip Yöntem, Ahmet Hamit Ongunsu gibi tanınmış isimler Cumhuriyet sonrasında da hizmetlerini sürdürmüşlerdir.

Selanik’in düşmesinden sonra Cumhuriyet’e intikal eden başka isimler olmuş mudur bilemiyoruz ama gecikerek de olsa onların bu kongredeki düşünceleri günümüze ulaşmış bulunmaktadır.

Biz daha önce bir yazı ile bu kongreyi kamuoyuna tanıttık:

“Selanik Vilayeti Birinci Muallimler Kongresi (1911)”, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi Prof. Dr. Reşat Genç Özel Sayısı II, C. 29, Temmuz 2009, s. 998-1012.

Ayrıca kongrede dile getirilen görüşlerden hareketle öğretmenlik mesleğinin sorunları ve tarih dersleri hakkındaki değerlendirmeleri ele alan iki makale yayımladık:

“Selanik Birinci Muallimler Kongresinde Öğretmenlik Mesleğinin Sorunlarına Dair Görüşler”,

Prof. Dr. Yahya Akyüz’e Armağan Türk Eğitim Tarihi Araştırmaları,

Eğitim ve Kültür Yazıları, Editörler: Prof. Dr. Cemil Öztürk – Dr. İlhami Fındıkçı, Ankara 2011: PEGEM Akademi, s. 909-914;

“Selanik Birinci Muallimler Kongresi’nde Tarih Dersleriyle İlgili Görüşler”, Tuncer Baykara Armağanı, Ankara 2011,

Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayını, s. 113-120.

Diğer derslerle ilgili değerlendirmeler de, alan uzmanlarının ilgisini çekecek niteliktedir.

Az sayıda basılan ve savaş yıllarında yeterince dağıtılamadığı anlaşılan bu kongre kitabının yayımlanmasından sonra araştırmacıların yeni inceleme ve değerlendirmelerde bulunmaları beklenir.

* Birinci Öğretmenler Kongresi Selanik 1911(Şefika Kurnaz ile), Kurgan Edebiyat, Ankara 2013.

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s