ORHUN YAZITLARI —————————- ALINTIDIR.

ORHUN YAZITLARI

   Bilindiği üzere Köktürkçeye ait metinler 8.yüzyıldan kalan Bengü (ölümsüz) taşlardır.

Kültigin Anıtı,Orhun Vadisi-Moğolistan

Kardeşi Kül Tigin’in ölümüne Bilge Kağan’ın ağıdı, savaş anılarının bir öğünüşü, sinsi Çin siyasetine karşı bir uyarış…

Kül Tigin Yazıtı, Orhun Vadisi’ndeki Bilge Kağan ve Tonyukuk yazıtları gibi hava şartları ve diğer olumsuz etkenlerden korunmak üzere TİKA’nın girişimleriyle 2008’de Orhun Vadisi’nde kurulan bir müzeye taşınmıştır.
Bu fotoğraf, abidenin yüzyıllardır barındığı gök ile yerin arasındaki son görüntüsü olup 2006 yılında çekilmiştir.

(Fotoğraf, Servet Somuncuoğlu)

Bu taşlar üzerine 38 harfli bir alfabe ile yazılmış olan tarihi-edebi-nutuk metinleri 130 seneden beridir Türkologlar tarafından çeşitli yönleri ile incelenmekte, araştırılmaktadır…

Köktürk yazıtlarının bulunuşu Türk tarihinde ve Türk dilinde büyük ufuklar açmıştır.

Çin kaynakları çok eskiden bu yazıtların varlığını haber ediyordu.

Köktürk yazıtları ya da diğer söylenen ismiyle Orhun Abideleri Türklerin barbar ve kültür yoksunu bir millet olmadığını, Türklerin tarihinin, dilinin ve medeniyet seviyesinin hangi boyutlarda olduğunu ve tarih boyunca bunların ne şekilde tezahür ettiğini gösteren eşsiz yapıtlardır…

Orhun Abideleri sayesinde birçok tabu yıkılmış, Türklerin itibarı önemli ölçüde artmıştır.

Köktürk yazıtları bilindiği gibi sadece 3 yazıttan oluşmaz.

En az 22 değerli yazıt vardır.

Bunların hepsine birden Orhun Abideleri denir ki, en çok da, Vezir Boyla Baga Tarkan yani Tonyukuk, Köl Tigin ve Bilge Kağan yazıtları bilinir.

 

Kronolojik sıraya göre Orhun Yazıtları

 

1-) Bugut (Mahan Kağan) yazıtı: 

Bugut yazıtı üç yüzü Soğdca ve bir yüzü de Sansgrit harfleri ile yazılmıştır.

5. Köktürk kağanı Mahan Kağan’a ait bir mezar taşı olup, ilk dört Köktürk kağanı devrini anlatmaktadır.

2-) Çoyrın Yazıtı:

6 satırlık bir fal metnidir.

Köktürk harfli bilinen ilk yazıt olması açısından büyük önem arz eder.

 

3-) Hoytu Tamir:

On parça ve 39 satırdan ibaret yazılardır.

Metinlerde Tarduşların komutanı Köl İç Çor’un Türgiş kavmi ile savaşması anlatılır.

4-) Ongin Yazıtı:

Bilge İşbara Tamgan Tarkan adlı bir bey ve babası İl İtmiş Yabgu’nun İlteriş ve Bilge zamanlarında düşmana karşı verdiği savaş anlatılır.

719 senesinde dikilmiştir.

5-) Köl İç Çor Yazıtı:

Tarduşların komutanı İşbara Bilge Köl İç Çor adına 723-725 yılları arasında dikilmiş değerli bir yazıtımızdır.

Köl İç Çor’un Bilge Kağan zamanındaki kahramanlıkları, Karluklarla yapılan savaşta vefatı ve adına yapılan yoğ töreni anlatılır.

6-) İhe Aşeta Yazıtı:

724 yılında Altun Tamgan Tarkan adına dikilmiş on satırdan oluşan bir yazıttır.

7-) Tonyukuk Yazıtı:

(Bayan Çokto) 2.Köktürk Kağanlığı’nın büyük siyaset ve devlet adamı Bilge Tonyukuk yani gerçek adıyla Boyla Baga Tarkan adına kendi sağlığında yazdırıp diktirmiş olduğu aynı boyda 2 taştan ibarettir.

Bu yazıtlar Bayan Çokto denilen yerde bulundu.

Tarihi tam olarak bilinememesine karşın genel kabul edilen görüş 725-726 yıllarıdır.

Birinci taşta 35 ikincisinde de 27 satır vardır.

Bu taşlar Türklüğün mihenk taşlarıdır.

Bu taşlar Türk kavminin neden Dünyanın en büyük milleti olduğunu gösteren eşsiz yapıtlardır…

😎 Köl Tigin Yazıtı:

Bu yazıt Bilge’nin kardeşi, Prens ve Komutan Köl Tigin adına dikilmiştir.

Köl Tigin büyük bir savaşçı, mükemmel de bir liderdir.

Buna dayanak Çin kaynaklarıdır.

Köl Tigin “kon yılka yiti yirmike” yani koyun yılının on yedisinde vefat etmiştir.

Bu da 27 Şubat 731 tarihine denk gelir.

Cenaze töreni 1 Kasım 731′de yapıldı.

Türkçe yazıt 21 Ağustos 732′de dikildi.

Köl Tigin yazıtı tek parçadır, dört yüzlü ve 3.75 Metre boyundadır.

Batı tarafında da Çince bir yazıt vardır.

Bu yazıtta Bilge Kağan konuşur.

9-) Bilge Kağan Yazıtı:

Ünlü Köktürk hakanı Bilge Kağan adına dikilmiştir.

Yazıt “ıt yılı onunç ay altı otuzka” yani köpek yılının onuncu ayının yirmi altısında 25 Kasım 734 günü ölen ve 22 Haziran 735′te yoğ töreni yapılan Bilge adına dikilmiş onun kendi ağzından yazılmıştır.

Bu yazıt Köl Tigin anıtından birkaç santim daha yüksektir.

Bu yazıt Köl Tigin yazıta oranla daha fazla tahribata uğramıştır.

Yazıt Bilge adına küçük oğlu Tengri Kağan tarafından dikilmiştir. Köl Tigin ve Bilge kağan yazıtları arasındaki mesafe 1 km civarındadır.

Bu iki yazıt da Köl Tigin’in atısı (yeğeni) Yolluğ Tigin tarafından yazılmıştır.

Yolug Tigin Köl Tigin yazıtını 20 günde Bilge Kağan yazıtını da 4 günde yazmıştır.

Bunları taşlara Çinli ustalar işlemiştir.

 10-) Nalayha Yazıtı:

Birkaç satırdan oluşan küçük bir yazıttır.

730 seneleri civarında yazıldığı tahmin edilir.

Üzerinde sadece ıduk yir sub ve kan tengri ve umay katun ibareleri vardır.

Iduk yir sub “kutsal yer su” manasına gelmektedir…

 11-) İhe Nur Yazıtı:

Bu da küçük bir yazıttır.

Yine bunun da 730 seneleri arasında yazıldığı tahmin edilir.

 12-) Hangiday Yazısı:

Kaya üzerine yazılmış 4 satırlık bir metindir.

Fazla bir önem taşımaz…

 13-) Talas Yazısı:

21 satırlık bir metindir.

 14-) Suci Yazıtı: 11 satırdan oluşur.

 15-) Şine Usu Yazıtı:

Moyun Çor adına dikilmiş.

760 tarihli 49 satırdan ibarettir.

 16-) Irk Bitig:

Isıg Sengün adına 57 yapraktan oluşan bir yazıttır.

8.yüzyıldan sonra dikildiği tahmin edilir..

17-) Ihi Hanın Nor Yazıtı

 18-) Tes yazıtı

 19-)Gülbecin Yazıtı

 20-)Somon Servey Yazıtı

 21-)Taryat Yazıtı

 22-)Somon Tes yazıtı

 İşte 22 tane anıt bu şekildedir,

Önem taşımayan daha birçok taş da mevcuttur.

Bunların hepsi Türklerin neden en büyük millet olduklarını niçin 100′ü aşkın devlet kurduklarını herkesin anlamasını sağlayan çok çok değerli hazinelerdir.

 

Farklı coğrafyalarda farklı devletler kuran, cihanın her tarafına etki eden başka bir millet tarihte görülmedi.

Bu Yazıtlarda atalarımız hep bizlere nasihat etti.

Türklük bilincinizi kaybetmeyin, istiklal ve istikbal kavramlarını iyi irdeleyip sıkı sıkı koruyun dediler.

Tarihimizi iyi okumalı ve analiz etmeliyiz.

 

Reklamlar

One thought on “ORHUN YAZITLARI —————————- ALINTIDIR.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s